#12: Walter Wobmann

‘Wij vechten tegen het islamitische systeem’

In 2009 stemde in Zwitserland een meerderheid per referendum voor een verbod op minaretten. Initiatiefnemer en parlementariër Walter Wobmann: ‘De minaret is een symbool van de extreme islam. In Zwitserland zeggen wij: die hoort hier niet.’ 

Voor mijn onderzoek naar de geschiedenis van het rechts-nationalisme in Europa reis ik naar het Zwitserse kanton Solotuhrn, waar zich in de jaren 2000 een minarettenstrijd afspeelde die uitmondde in een nationaal referendum dat de wereld zou verbazen. Hoe kan het dat een meerderheid van de Zwitsers een verbod wilde op deze, in het eerste opzicht, ogenschijnlijk onschuldige torens van moskeeën? In Schönenwerd, een dorp van nog geen vijfduizend inwoners, tref ik parlementariër Walter Wobman. Hij zit ruim vijftien jaar namens de Zwitserse Volkspartij (SVP) in het parlement. Deze partij was vroeger een rechts-conservatieve boerenpartij, maar focust sinds de komst van veel niet-westerse migranten op het migratievraagstuk. Onder leiding van Christoph Blocher werd de SVP de grootste in het land en sinds 2003 levert de SVP twee leden in de Bondsraad – de Zwitserse regering – waar de andere grote partijen slechts één lid hebben.

Wobmann is goed gemutst. ‘Ik zal je iets laten zien dat erg bijzonder is’, zegt hij. We stappen in zijn auto en rijden naar het naburige Gretzenbach, zijn woonplaats. Daar rijden we een industrieterreintje op. We parkeren en stappen uit. ‘Aanschouw’, zegt Wobmann, wijzend op een grote boeddhistische tempel achter hem. Het gebouw ziet er precies uit als de tempels in Thailand, met puntdak en toren. ‘Deze tempel staat hier al een jaar of 28 en heeft er nooit anders uitgezien. De boeddhisten leven volgens hun religie, zijn rustig en storen andere mensen niet.’ Volgens hem vormt de tempel geen bedreiging voor de samenleving. ‘Boeddhisten willen hun religie en rechtssysteem niet aan de maatschappij opdringen. Ze hebben daarmee een andere grondhouding dan de extreme moslims. Dat is het verschil.’ De Zwitserse bergen kijken op de tempel neer. Past dit bouwwerk wel in het Zwitserse landschap? ‘Deze mensen willen niet bekeren, zijn niet gewelddadig en houden zich aan de wetten van Zwitserland. Dat is voor mij het grote onderscheid tussen hen en diegenen die de extremistische islam aanhangen.’

We doen een rondje om de tempel en maken wat foto’s, waarna we weer in de auto stappen. Onderweg naar het volgende dorp vertelt Wobmann over het minarettenreferendum uit 2009. ‘We rijden nu naar Wangen bei Olten. Daar wilde de lokale Turkse moskee, een van de Grijze Wolven, in 2005 een minaret op het dak zetten. Het moskeebestuur kreeg toestemming van de gemeente, maar de omwonenden maakten juridisch bezwaar. Ze vonden dat zo’n toren niet paste en wilden ook niet dat er een oproep tot het gebed zou komen.’ Beide partijen gingen naar de rechter, die de Turken in het gelijk stelde omdat ze voldeden aan de regels van de gemeente.

Schrijf je in voor onze dagelijkse nieuwsbrief en ontvang iedere ochtend het beste uit De Groene in je mailbox

Wobmann verbaasde zich over de gang van zaken. Met partijgenoten, liberalen en conservatieven kwam hij bijeen in het dorp Egerkingen. Samen richtten ze het Egerkinger Comité op, dat zich ging beramen op verdere stappen. Intussen procedeerden de omwonenden door tot aan het hoogste gerecht. ‘Ze verloren de zaak omdat het bouwen van de minaret behoorde tot de godsdienstvrijheid. Daarom besloten wij van het Comité om een volksinitiatief te organiseren voor een minarettenverbod.’

We komen aan in Wangen bei Olten en rijden naar de moskee, die thans een van de bekendste godshuizen van Zwitserland is. We parkeren en stappen uit. ‘Dit is historische grond’, zegt Wobmann, ‘want hier was het in eerste instantie allemaal om te doen.’ In het Alpenland mogen burgers zelf een referendum of een volksinitiatief organiseren. Wie in achttien maanden tijd meer dan honderdduizend handtekeningen ophaalt kan een nationale volksraadpleging afdwingen. Na het indienen van de handtekeningen mag de bondsraad met een eigen voorstel komen. Als dat voldoende tegemoet komt, gaat het referendum niet door. Wobmann: ‘In het geval van ons referendum was dat niet nodig. Wij van het Comité wisten dat de bondsraad niet met een goed voorstel zou komen.’ In de media en op bijeenkomsten in heel Zwitserland pleitte hij in 2007 en 2008 voor het referendum. Insteek: de radicale islam gebruikt de minaret om zijn wetten aan ons op te leggen, maar nergens in de koran staat dat een moskee een minaret moet hebben. ‘Ik vind dat minaretten een symbool zijn van de extreme islam. In het huidige tijdperk heb je geen torens meer nodig om de mensen op te roepen tot het gebed. Daarom worden de minaretten in West-Europa puur gebruikt om te laten zien: de islam is hier en die zullen wij opleggen aan u.’ Wobmann en de zijnen zamelden 118.000 handtekeningen in en het referendum ging door.

De moskee van Wangen bei Olten is middelgroot. Het is een typisch Zwitsers gebouw met een schuin en aflopend dak. Bovenop staat een kleine wit-blauwe minaret met gouden sierelementen. Wobmann denkt terug aan 2009, toen hij de moskee voor het laatst bezocht. Dat was in aanloop naar het referendum. ‘De minaret was klaar en werd met een groot feest geopend. Ik ben daar toen langs gegaan. Er hing spanning in de lucht. De Turken waren vijandig en mede daarom ben ik toen weggegaan.’ Hij kan zich niet voorstellen dat de moskeegangers zijn bezoek als een provocatie zagen. ‘Als wij Zwitsers een kerk openen en daar komen Turken langs, dan zien wij dat toch ook niet als een provocatie?’

Nu we er toch zijn, nodig ik Wobmann uit om samen de moskee te bezoeken. Na een korte aarzeling zet hij de stap. Binnen hangen Turkse en Zwitserse vlaggetjes, en in de gang zit een oude, Turkse meneer die geen Duits, Frans of Engels spreekt. We mogen rondkijken, dat wel. Wobmann en ik doen onze schoenen uit en gaan de lege gebedsruimte in. ‘De islam is in mijn optiek een religie die haaks staat op onze vrije, democratische samenleving. Kijk naar Denemarken, waar je in de steden al geheime sharia-rechtbanken ziet. Of naar Duitsland, waar sommige politici de sharia als een optie zien. Daar vechten wij in Zwitserland tegen. We vechten niet tegen de moslims, maar tegen het islamitische systeem.’

Wobmann en ik trekken onze schoenen weer aan, zeggen gedag en lopen naar buiten. Nog even kijken we naar de minaret. ‘Wat is daar nou mis mee? Het is toch gewoon een kwestie van smaak en architectuur?’ vraag ik hem. ‘Nee’, antwoordt de SVP-politicus, het gaat me niet om de architectuur, maar om de symboliek ervan. De minaret is een symbool van de extreme islam.’ De politicus heeft niets tegen de moslims an sich, maar vindt dat zij zich moeten aanpassen aan de Zwitserse maatschappij. ‘Daar hoort de minaret niet bij.’

In de laatste maanden van 2009 voerde Wobmann campagne voor het minarettenverbod. ‘Dat was een marathon’, zegt hij. ‘Iedere dag reisde ik naar drie verschillende plekken in Zwitserland om zaaltjes toe te spreken. Aan het einde van de campagne was ik uitgeput. Ik verwachtte dat we het niet zouden halen en dat we 48 procent van de stemmen zouden krijgen.’ Tot zijn eigen verbazing stemde 57,5 procent van de Zwitsers op 29 november 2009 voor het verbod. Tot dan toe telde het land slechts vier minaretten. Die mochten blijven staan. Daags na het referendum kwamen er veel negatieve reacties uit het buitenland. Wobmann: ‘Ik weet dat regeringen van EU-landen en van veel moslimlanden schande spraken van ons referendum en de uitslag, maar ik heb ook ongeveer drieduizend positieve reacties van mensen uit circa twintig landen gekregen. Dat vertellen de media meestal niet. Kijk, wij zijn Zwitsers en bepalen ons eigen lot met volksraadplegingen. We staan voor onze soevereiniteit. Dat deden we en zullen we altijd doen.’

Momenteel bereidt Walter Wobmann een nieuw referendum voor over een boerkaverbod.