Het PVV-laboratorium in Limburg

‘Wij zullen het met het aanbod moeten doen’

Limburg was de eerste plek waar de PVV volledige bestuursverantwoordelijkheid droeg. Wat had Wilders kunnen leren van zijn Limburgse laboratorium?

13 JANUARI 2012. In de marmeren hal van het provinciehuis in Limburg staat PVV-fractievoorzitter Laurence Stassen (41) de pers te woord. Ze spreekt afgemeten als altijd en herhaalt stoïcijns haar boodschap. ‘Over dingen die intern in de fractie zijn besproken geen verdere uitspraken. U kunt mij deze vraag nog tien keer stellen, ik geef u tien keer hetzelfde antwoord’, bitst ze uiteindelijk tegen een journalist van de regionale omroep L1.

Toch staat hier een andere Stassen dan gebruikelijk. De ogen iets doffer, de stem wat lager. Stassen oogt aangeslagen. Vandaag heeft de fractie Cor Bosman eruit gegooid. In een uitgelekte interne PVV-mail maakte hij een Turks PVDA-Statenlid uit voor een 'uitgekotst stuk halalvlees (maar dan wel van een Turks varken)’.

Geneert Stassen zich ervoor dat de e-mail op straat ligt en daar de geur van racisme verspreidt die zij juist wilde vermijden? Of treurt ze om het verlies van haar beste leerling en maatje in de Staten?

Limburg is de eerste plek waar de PVV volledige bestuursverantwoordelijkheid draagt. Op 2 maart vorig jaar werd de partij vanuit het niets de grootste in de Provinciale Staten - op het nippertje groter dan het CDA, de Grand Old Party van Limburg, de 'plucheplakkers’ waarop Stassen tijdens de campagne haar pijlen had gericht. Hier geen gedoogconstructie zoals in Den Haag, waar Geert Wilders de handen vrij heeft om met propjes te schieten naar het kabinet. Hier levert de PVV twee gedeputeerden in een college met VVD en de eerder verguisde 'regenten’ van het CDA. Limburg moet voor Wilders bewijzen dat de PVV de rol van volwaardig coalitiepartner kan spelen.

Maar wat drijft de Limburgse PVV'ers die het voor Wilders moeten maken? Een portret van de opvallendste spelers op het pluche en in de Staten. De huidige fractie, onder leiding van Stassen, weigerde medewerking.

APRIL 2005, een samenzijn in Echt. De avond is in het geheim gepland - Wilders wordt immers beveiligd. Er is een klein gezelschap van ondernemers aanwezig. De PVV-voorman ontvouwt zijn toekomstplannen. Gastvrouw is Laurence Stassen, telg uit een gegoede familie. Haar ouders zijn eigenaars van Steenfabriek Nuth. Haar man - even rechts geëngageerd als zij - is ondernemer in chique houten vloeren. Stassen wil Wilders een gezellige avond in 'zijn’ Limburg bieden. Ze heeft gezien hoe eenzaam Wilders is, weggestopt in een hoekje van het Kamergebouw, na zijn vertrek uit de VVD. Natuurlijk, de aanwezigen trekken ook de portemonnee voor de opbouw van de nieuwe partij. Maar dit is 'eerder een bescheiden bedrag’, zo beweert Stassen later in het Limburgse blad ZUID.

Stassen heeft liefhebberijen als golfen en jagen. Voor een regionaal blad schreef ze een tijdje een column over edelstenen. Het echtpaar heeft twee kinderen. Stassen stamt uit een politieke familie: haar grootvader was wethouder voor de KVP, haar vader richtte de lokale Lijst Stassen op. Al vanaf 1600 waren de Stassens schepenen, zo meldde haar moeder eens trots in het Limburgs Dagblad.

De carrière van Stassen zelf verloopt grillig. In België volgt ze een opleiding vergelijkbaar met het vwo. Ze studeert drie jaar aan de European University in Antwerpen. Ze haalt er slechts deelcertificaten. Stassen is voorbestemd voor een belangrijke functie in de steenfabriek van haar ouders. Maar na vier jaar houdt ze het ook daar voor gezien. Na een stop van vier jaar volgt een avontuur bij het regionale L1. Via het latere PVV-Tweede-Kamerlid Dion Graus, vriend van Stassen en presentator bij de omroep, krijgt ze een baantje bij de societyrubriek. Het presenteren streelt haar ijdelheid, zegt een oud-collega. Ze staat graag in de spotlights. Maar ze komt niet naturel over en in haar interviews graaft ze niet diep genoeg. L1 neemt al snel afscheid van haar.
Het kleinere TV Limburg is wel blij met Stassen. Ze doet commercieel getinte items. In een filmpje dat haar op internet achtervolgt, loopt Stassen door het doolhof bij het drielandenpunt in Vaals. 'Het is niet makkelijk hier de weg te vinden’, zegt ze opgewekt in de camera. 'Bij hypotheken is dat precies hetzelfde.’ Oud-hoofdredacteur Wim Cremers heeft respect voor haar professionele en eigengereide houding. Voor de Limburgse mentaliteit van 'het komt wel goed’ heeft ze geen begrip. Ze vertrekt in 2008, na ruzie met een regisseur.
Het is ook Dion Graus die haar met Wilders in contact brengt. Tijdens de fundraising, in 2005 in huize Stassen, klikt het tussen die twee. Stassen is een vrouwelijke Wilders. Ze spreken dezelfde taal - hard, direct, wars van beleefdheidsvormen - met dezelfde verbeten dictie. Zelfs hun geblondeerde kapsels lijken op elkaar.

Kennissen hebben haar nooit eerder gehoord over zorgen over de islam. Ze heeft wel 'simplistische kroegstandpunten’, zegt een oud-collega, 'over dat iedereen aan het werk moet’. In haar eigen Echt speelt in 2008 de 'Sinterklaasaffaire’: twee wethouders geven buiten de raad om gemeenschapsgeld aan bevriende verenigingen. Het bevestigt Stassens ideeën over vriendjespolitiek en cliëntelisme binnen het Limburgse CDA. In 2009 krijgt ze haar kans: Stassen gaat voor de PVV het Europarlement in. Een fulltime baan. Daarnaast begint ze aan de opbouw van de partij in Wilders’ thuisprovincie. De politiek biedt Stassen haar eerste geslaagde carrière, een betekenisvolle invulling van een leven waarin ze niet hoeft te werken voor het geld. In ZUID zegt ze: 'Dit is mijn levenspad.’

EIND 2009. Op een zaterdag komt in Roermond de groep Limburgse PVV'ers voor het eerst bijeen. Stassen heeft een zaaltje geboekt in Theaterhotel De Orangerie, een Van der Valk-complex in het centrum. Bij de koffie vertellen de PVV'ers om de beurt over hun motivatie. Dit is het provinciale talentenklasje, klaar voor een opleiding van anderhalf jaar.

Tijdens de sollicitatiegesprekken heeft Stassen de kandidaten aan de tand gevoeld over hun ideeën. De PVV wil elke connectie met extreem-rechts mijden. Ruim vijftien kandidaten zijn door de procedure gekomen. Ook van hen zullen er nog heel wat afvallen, weten ze. Er zijn nog baantjesjagers in hun midden, onruststokers en 'mollen’ die de PVV vroeg of laat zullen verraden. In de komende maanden verdwijnen er veel uit de klas. Sommigen vertrekken zelf, omdat het lesprogramma te zwaar blijkt, of hun ambitie niet groot genoeg. De lege plekken worden geruisloos met anderen gevuld. De klas maakt er geen woorden aan vuil.

Een PVV'er van het eerste uur is de Roermondse supermarkthouder Cor Bosman (nu 51). Bosman - imposant postuur, het lange krulhaar met vet in de plooi gekamd, een dun snorretje op de wat opgetrokken bovenlip - staat in 2009 nog zes dagen per week in zijn kleine buurtsuper. Hij snijdt er het vlees voor zijn klanten. Wie wat mist in het kleine assortiment vraag erom, dan zorgt Bosman ervoor dat het er de volgende keer is.

Bosman begint op achttienjarige leeftijd onderaan, bij Jac. Hermans Prijsslag in Venlo, een formule waar een oom manager is. Hij staat onder meer bij het belletje van de inname van lege flessen. Hij haalt vakdiploma’s en werkt zich omhoog. Later doet hij de hbo-opleiding bedrijfsbeheer. Ook is hij fanatiek judoleraar.

Bosman en zijn vrouw werken zich beiden op tot bedrijfsleider bij een grote supermarkt. Ze missen daar echter de persoonlijke aanpak. Op zijn veertigste besluit Bosman dat hij zijn leven niet in loondienst wil slijten. Alles valt op zijn plek als het echtpaar het pand van een bakkerij in hun woonbuurt overneemt en het rood-geel geschilderde Kepels Winkelke begint. Nu komen er zo'n dertienhonderd klanten per week. Van de vier kinderen van Bosman werkt er één fulltime in de winkel, twee andere hebben er een bijbaan.
Achter de toonbank hoort Bosman over de hekel die mensen hebben aan de euro. Over slechte ouderenzorg. Over overlast die zij ervaren van allochtone jongeren. Bosman kan erover meepraten: zijn winkel wordt vier keer overvallen, steeds door allochtone daders, vermoedt hij. Hij slaapt er slecht van. Hij heeft een aanvaring met een stagiaire die van hem haar hoofddoekje moet afdoen vanwege 'hygiëneregels’. Tot zijn verontwaardiging beschuldigt ze hem van discriminatie.

Nadat hij de PVV per brief zijn diensten heeft aangeboden benadert de partij hem. Eind 2009 sluit hij een zieltogend tweede filiaal, waarvoor hij drie jaar hard heeft gewerkt. Hij kan zijn ambities nu richten op de PVV-klas. Zijn inbreng in de klas is goed, zegt Bosman achteraf. 'Je had toetsjes. Ik was een goede leerling, dat kan ik wel zeggen.’ Stassen doceert zelf op zaterdagmiddag, eens in de twee weken. Het lespakket komt uit Den Haag. Het bevat staatsinrichting, nieuws uit de wereld en politieke geschiedenis. De kandidaten oefenen debatjes. Later volgt mediatraining.

Oud-fractielid Harm Uringa herinnert zich dikke klappers met provinciale procedures, die de leerlingen oppervlakkig doornamen. 'Er zaten mensen bij met nul kennis van zaken’, zegt hij. 'Ik kan me niet voorstellen dat zij veel hebben opgestoken. Er werd nooit in de diepte over onderwerpen gesproken. Stassen hield het bij oneliners.’

Met wie niet volledig met haar op één lijn zit kan Stassen slecht omgaan. Ze verslijt twee 'nummers twee’: de in Limburg geparachuteerde Tweede-Kamerleden Lilian Helder en (later) Roland van Vliet. 'Van Vliet en Stassen probeerden elkaar af te troeven voor de klas’, zegt Uringa. 'Van Vliet sprong steeds naar voren om Stassen te onderbreken. Ze haatten elkaar.’ Van Vliet is kandidaat-gedeputeerde, maar ziet van die functie af. Ook uit de Statenfractie trekt hij zich later terug.

Na het succes van Wilders bij de Tweede-Kamerverkiezingen in juni 2010 durft het klasje steeds meer te hopen op een klapper in Limburg. Mogelijk aangetrokken door het succes sluiten de laatste kandidaten zich in de zomer en het najaar van 2010 aan. Onder hen oud-agent Antoine Janssen en gepensioneerd huisarts Theo Krebber, de toekomstige gedeputeerden.

KREBBER (65) voldoet niet aan PVV -stereotypen. In zijn kantoor op het provinciehuis - vaalgroene jas en geruite fleece-sjaal naast de deur - citeert hij grote denkers en geeft een lofzang op het geschreven woord, trots dat hij de bibliotheken in zijn portefeuille heeft. De hoofdmoot is echter welzijn, zorg en sport. Krebber had ruim dertig jaar een eigen praktijk en was actief in het bestuur van artsenorganisaties.

In tegenstelling tot de PVV-fractie werken Krebber en zijn collega Janssen wel mee aan dit artikel. Ze willen transparant zijn, verantwoording afleggen. Stassen heeft ze niet aan een touwtje.

Krebber vertelt over zijn 'ontregelteam’, een groep deskundigen die Limburgse zorginstellingen helpt de regeldruk te bestrijden. 'Ik heb als arts gezien hoe gebureaucratiseerd de zorg was. Heel vervelend is de wachttijd voor de tweedelijnszorg, al is die nu verminderd. Ik had ooit een patiënt die pas drie maanden later terecht kon voor een operatie. Veel te lang. Uiteindelijk is hij naar Lanaken in België gegaan. “Wanneer wilt u terecht?”, vroegen ze daar. Die man grapte: “Vanavond?” Dat was wat te snel, maar morgen kon wel’, lacht Krebber. 'Als ik ooit zelf iets te vertellen krijg over de zorg in Nederland, dan doe ik er wat aan, dacht ik.’

Toen hij met pensioen ging, greep hij die kans. 'Golfen, bridgen, reizen: dat is niets voor mij.’ De PVV sprak hem aan. 'Het nieuwe trekt altijd. En dit was een heldere partij, waar je alles mocht zeggen wat je wilde, zonder het morele superioriteitsgevoel dat je bij andere partijen ziet.’ Ook Wilders’ aandacht voor de zorg trof hem.

De islam was geen drijfveer. 'Ik had een grote allochtone praktijk. Ik heb daardoor veel stemmen gehad uit de Marokkaanse gemeenschap’, zegt hij. 'Het kan mij niet schelen wat iemand op zijn of haar hoofd zet. Als een meisje een hoofddoek draagt uit godsdienstige overtuiging: mijn zegen heeft ze. Maar als ze het moet van haar vader, omdat er anders mannen naar haar kijken, vind ik dat geen goede zaak.’

Toch pleit zijn eigen verkiezingsprogramma voor een hoofddoekjesverbod op het provinciehuis. 'Aan mij heeft dat niet gelegen’, zegt Krebber. 'Je mag binnen een partij toch van mening verschillen? Wij krijgen niet de opdracht om zus of zo te denken.’ Hij neemt afstand van pittige uitspraken van Stassen en Wilders, zoals diens 'kopvoddentaks’.

Krebber moet een miljoenenbezuiniging op de jeugdzorg uitvoeren, opgelegd door het rijk. Op zijn initiatief compenseert de provincie een deel daarvan, zeer tot ongenoegen van de PVV-fractie. Met zijn inhoudelijke optreden oogst Krebber lof bij coalitie en oppositie. Critici vragen zich echter af of Krebber voldoende politicus is om het vol te houden op zijn plek. Hij heeft een hekel aan politieke spelletjes, zegt Krebber. 'In Den Haag gaat het toch te veel om het woordenspel. Dat hoort in een studentensociëteit thuis’, vindt hij. Ook Wilders toont soms te weinig inhoud, erkent hij. 'Maar ja, die moet nu eenmaal het spel meespelen.’

Krebbers collega Antoine Janssen (44) was wijkagent. Hij maakte promotie binnen de politie en stapte daarna over naar een woningcorporatie. Hij gaat nu over infrastructuur, openbaar vervoer en veiligheid. Uit zijn koker komt een kaart waarmee Limburgse mbo-scholieren gratis met het openbaar vervoer kunnen reizen. 'Daar hebben gezinnen echt wat aan’, zegt hij trots. 'Bij al mijn beslissingen is de burger leidend. Wat merkt die ervan?’ In zijn loopbaan heeft hij zich geërgerd aan mensen die alleen oog hebben voor hun eigen toko, ten koste van het resultaat. Die verkokering wil hij als bestuurder doorbreken.
Als lokaal raadslid bij Lijst Borger, gemeente Brunssum, was hij een fel bijtertje. Later werd hij milder. Nu houdt hij van 'warme contacten’: hup, de auto in en dingen persoonlijk regelen. Ook hij ligt goed bij andere partijen in de Staten. Je hoort hem niet over de islam. Geneert hij zich wel eens voor de harde taal uit de fractie? 'Ik zal niet zeggen dat dat nooit gebeurt’, zegt Janssen. 'Maar dat zal bij een CDA-gedeputeerde ook wel eens voorkomen.’

2 MAART 2010. Eye of the Tiger schalt uit de boxen als Wilders en een glunderende Stassen het podium betreden in een brasserie in Echt. De PVV heeft tien Statenleden in Limburg, evenveel als het CDA - dat net iets minder stemmen kreeg.

Harm Uringa is dan nog één van die tien. De 67-jarige gepensioneerde is orthodox protestants-christen en heeft met zijn vrouw een weeshuis in Zuid-Afrika. Hij is welbespraakt en heeft gevoel voor ironie. Af en toe ontglipt hem een vrouwonvriendelijke opmerking. Hij wil een kleine, dienstbare overheid die zich niet te veel met de burger bemoeit. Hij is bezorgd over het internationale moslimterrorisme en waardeert het dat Wilders daarvoor waarschuwt. Hij maakt zich zorgen over de allochtone wijken in de Randstad, waar autochtonen zich voelen 'alsof ze in Izmir rondlopen’.

Goed, zijn zorgen overstijgen de provincie: in Limburg is de overlast door allochtone jongeren beperkt. Maar hij wil Wilders steunen en kan in Limburg iets betekenen. Als directeur van een provinciaal IT-innovatiecentrum heeft hij jarenlang met de provincie gewerkt. Populistische uitspraken van Wilders neemt Uringa niet serieus. Hij hoopt dat de partij in de praktijk milder is. En zo belandt hij in de fractie die de Limburgse formatie leidt. De PVV neigt naar onderhandelen met VVD en SP, om zo het provinciehuis flink op te schudden. Er komt echter een boodschap uit Den Haag. 'Wilders zou hebben gezegd: “Ik wil een kopie van Den Haag, want dat versterkt mijn positie hier”’, vertelt Uringa. In dezelfde vergadering hoort de fractie dat de VVD niet met de SP wil samenwerken. De keuze voor VVD en CDA is snel gemaakt.

Wilders en zijn fractie bemoeien zich vaker met Limburg. Ze zijn nauw betrokken bij de totstandkoming van het verkiezingsprogramma. Ook als de coalitievorming dreigt stuk te lopen krijgen de drie partijen een weekend 'hulp’ vanuit Den Haag. Op maandag is het probleem opgelost. In het coalitieakkoord is van de anti-islampunten van de PVV niets terug te vinden. Zoals in Den Haag is er een agree to disagree. Stassen mag blijven roepen wat ze wil. Kort nadat de coalitie rond is gekomen, spreekt ze over moskeeën als 'haatpaleizen’. Die term is haar ingefluisterd vanuit Den Haag, vertelt ze haar geschrokken fractiegenoten.

Behalve europarlementariër Stassen, pensionado Uringa en supermarkthouder Bosman telt de fractie onder anderen een manager, iemand uit de bouw, een taxichauffeur en een bestuurder bij een ondernemingsraad. Sommige Statenleden hebben geen baan en zijn financieel afhankelijk van hun werk voor de PVV, zo beweert Uringa. Hij vindt dat een aantal Statenleden veel te weinig intellectuele bagage heeft. 'Dit heb ik aan Stassen gemeld, en zij reageerde met: “Wij zullen het met het aanbod moeten doen.”’

De oppositie in de Provinciale Staten popelt om de nieren van de PVV'ers te proeven. Maar alleen Bosman, Stassen en de vlotte Michael Heemels (30) - docent Duits op een middelbare school - voeren het woord. De rest van de fractie bungelt er maar wat bij, vindt de oppositie, die vol in de aanval gaat. Dat gebeurt niet altijd even chique. 'Waarschuwing: blonderen tast je hersens aan’, twittert een GroenLinks-Statenlid over Stassen, nog tijdens een debat. De oppositie overtroeft de PVV'ers met kennis van de - soms onlogische - procedures in de Statenzaal. Het is dringen bij de interruptiemicrofoon voor politici die hun afschuw willen uitspreken over het taalgebruik van de PVV.
Stassen heeft niet altijd een antwoord paraat. In het Europarlement is ze gewend voorbereide teksten voor te lezen. Vanwege de taalverschillen is er weinig direct debat. In Limburg blijft haar verdediging vaak hangen bij: 'Dat is uw mening.’ Maar vaker nog zit ze zelf over haar dossiers gebogen, druk tikkend op haar tablet-pc, en laat ze Bosman de kolen uit het vuur halen. Een blik van verstandhouding is voldoende om hem naar de interruptiemicrofoon te sturen.
Bosman is Stassens loyaalste fractielid. Ze laat zich door hem vertegenwoordigen in het presidium van de Staten. Zelf is ze vaak in Brussel. Bosman krijgt een omvangrijke portefeuille en groeit uit tot het prominentste PVV-Statenlid. Zeer tot onvrede van Uringa.

6 MEI 2011. Voor de tweede keer heeft Uringa een intensief gesprek met Geert Wilders in Den Haag. Uringa is geschrokken van een interne mail van Bosman, waarin hij een Turks Statenlid 'een uitgekotst stuk halalvlees van een Turks varken’ noemt. Stassen distantieert zich van die formulering, maar Uringa is de enige die er echt een punt van maakt. De PVV trekt verkeerde mensen aan, en 'koestert’ die zelfs, concludeert hij. Wilders probeert een breuk in Limburg af te wenden. Hij zou vinden dat Bosman zijn woorden moet terugnemen. Maar daar komt het niet van. In juli verlaat Uringa teleurgesteld de fractie.

Bosman is geen racist, zegt hij zelf. 'Dit was als grapje bedoeld. Ik praat eigenlijk nooit zo.’ Wel is hij bezorgd over de 'toestroom van mensen met een moslimachtergrond’: 'Zij hebben vaak veel kinderen. Zo komen er steeds meer moslims met stemrecht. In Rotterdam heb je al een allochtone burgemeester. Niet dat dat slecht is, maar ik vind het wel slecht als het zou doorslaan in de Tweede Kamer. Als daar een moslimmeerderheid is, zouden ze bijvoorbeeld iedere vrouw kunnen verplichten om een hoofddoek te dragen. Als het in dit tempo doorgaat, zie ik dat gebeuren.’

Bosman had niet door de sollicitatieprocedure mogen komen, oordeelt huisarts/gedeputeerde Krebber achteraf. Toch hoeft Bosman pas één jaar na zijn mail te vertrekken, als Uringa de tekst naar de pers heeft gelekt. In het Limburgs Dagblad noemt Bosman Uringa een 'narcistische zak’. Net als Uringa gaat hij als eenmansfractie door.

Het geeft te denken dat de fractie niet eerder ingreep, en evenzeer dat Bosman dacht dat zijn 'grapje’ goed zou vallen in de partij. Uringa oordeelt hard. De PVV wil of kan 'verkeerde mensen’ niet buiten de deur houden. 'Ik beweer niet dat de PVV racistisch of fascistisch is, maar het zit ertegenaan.’

WAT KAN WILDERS, op weg naar het Haagse pluche, leren van zijn Limburgse laboratorium? Hij moet laveren tussen twee gevaren. Aan de ene kant is dat xenofobie. De PVV blijft als succesvolle partij aantrekkelijk voor ieder die iets tegen buitenlanders heeft. Zoals Bosman bewijst, kunnen er altijd kandidaten met een vlekje door de sollicitatieprocedure komen. Hoe groter de PVV landelijk en in de regio wordt, des te groter is dat risico. Affaires zoals die van Bosman zijn zeer schadelijk voor het aanzien van de PVV als 'nette’ partij en kunnen schadelijk zijn voor een kabinet waaraan de PVV volwaardig deelneemt. Premier Rutte kan zich in het buitenland nu nog van Wilders distantiëren, maar die ontsnappingsroute is dan afgesloten.

Het probleem van foute kandidaten is groot, zeker als Wilders hen niet in de hand heeft. Limburg laat zien dat er grenzen zijn aan zijn macht binnen de partij. Ruzies die hij wilde bezweren, zijn toch geëscaleerd. Het is veel gevraagd dat actieve politici als Wilders en Stassen ook zelf hun partij moeten opbouwen en brandjes moeten blussen. Misschien begint Wilders te beseffen dat hij een volwassen partijbestuur nodig heeft.

Aan de andere kant dreigt, als tegenhanger van xenofobie, de nuance. De Limburgse PVV is een divers gezelschap en zorgen over de islam blijken niet voor alle politici van belang. Wat de PVV'ers bindt is hun afkeer van de gevestigde politiek en hun wil om alles anders te doen. De vraag is hoe. Veel PVV'ers zijn genuanceerder dan de partijlijn en ergeren zich aan de harde taal van hun politiek leiders. Zeker als PVV'ers bestuurder worden ligt nuance op de loer. Hun perspectief verandert, en bovendien ervaren ze de vrijheid om zelfstandig een positie te kiezen. Ook bij PVV-ministers zal dat het geval zijn. Gedeputeerde Krebber neemt in Limburg zelfs openlijk afstand van ongenuanceerde standpunten over godsdienst en zelfs van delen van het verkiezingsprogramma waaraan hij meeschreef. Dat is aan PVV-stemmers moeilijk uit te leggen.

Een meebesturende Wilders moet rekening houden met botsingen tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers, en belangrijker: teleurstelling bij de kiezer. Het Limburgse experiment is dan ook pas echt voltooid over drie jaar, bij de uitslag van de nieuwe verkiezingen voor de Provinciale Staten. Maar op dat moment - hoopt Wilders - loopt al een proef op grotere schaal, in zijn eigen Haagse lab.


Beeld: Laurence Stassen en Geert Wilders tijdens de presentatie van de PVV kandidatenlijst voor de Provinciale Statenverkiezingen Limburg

_Credits: Marcel van Hoorn / ANP _