Wijsheidsliteratuur

Het initiatief is genomen door het Leids Studenten Pastoraat. De Leidse professoren werden uitgenodigd te laten weten wat hun favoriete lijfspreuk is, opdat de jubilerende universiteit het geheel in een boekje zou bundelen. Dat is inmiddels verschenen (Uit de chaos komt het licht) en behoort onmiskenbaar, zegt rector magnificus prof. L. Leertouwer, ‘tot het genre van de wijsheidsliteratuur’. Hij adviseert de lezer deze driehonderd ‘paarlen der wijsheid’ onmiddellijk uit het hoofd te leren ‘omdat zodoende langs de weg van de orale traditie een proces van schifting totstandkomt’.

Een ‘proces van schifting’? In de 'orale traditie’? Ik begrijp niet wat de man bedoelt, maar ik heb dan ook nooit aan de Leidse universiteit gestudeerd, laat staan dat ik er mocht doceren - aan de faculteit der Godgeleerdheid noch aan de faculteit der Pre- en Protohistorie.
Iedereen heeft een lijfspreuk, tot en met de eerste de slechtste taxichauffeur. Heb je die toevallig niet, doe dan het Leids Studenten Pastoraat het plezier er een te bedenken. Het was de dames en heren professo ren te veel moeite. Drie kwart van hen verschuilt zich achter de brede rug van Horatius, Einstein, Ovidius, Pascal, Mattheus, H. J. A. Hofland, Augustinus of Olivier B. Bommel.
Regelrecht dramatisch is het resultaat als de dames en heren professoren, de profesionele wijsgeren incluis, zelf aan het filosoferen slaan. 'Gewoon doen, gewoon doen’, zegt P. H. Schmidt, emeritus hoogleraar keel-, neus- en oorheelkunde. 'Het leven is niet in een devies te vangen’,weet C. van Bree, hoogleraar Nederlandse taalkunde. 'Ons moeten is maar ten dele’, leert ons H. L. A. van Wijk, hoogleraar Spaans en Portugees. 'Elk probleem heeft zijn oplossing.’ Nee, H. G. Schermers, hoogleraar Europese Conventie Rechten van de Mens, is bepaald niet van de straat. 'Onze zekerheid is onzekerheid’, poneert A. van Braam, emeritus hoogleraar bestuurskunde zelfverzekerd. 'Onze samenleving hangt aan elkaar van tegenstrijdigheden’, weet F. D. Pot, hoogleraar arbeid en technologie. 'Op zoek naar mijn uitgangspunt’, is de lijfspreuk van van R. A. V. baron van Haersolte, emeritus hoogleraar wijsbegeerte. 'Do it now’, adviseert (in vlekkeloos Engels) J. Kistemaker, hoogleraar methodologie der natuurkunde. 'Denken is moeilijker dan men denkt’, zegt C. J. F. Bottcher, emeritus hoogleraar fysische chemie.
Een spectaculair voorbeeld van het hersengeknars bezijden de koffiepot is de lijfspreuk van P. Lopes Cardozo, hoogleraar haematomorfologie: 'Wanneer men zich werkelijk in iets verdiept, al is het ook nog zo'n klein iets, dan ontmoet men de oneindige grootheid van Gods schepping - Dat is een gedachte van mijzelf.’
Daar was ik al bang voor.
Soms, bij wijze van uitzondering, torent zo'n lijfspreuk boven het niveau van de Succes-agenda uit. 'Semper tranquillus saevis in undis - Juist emotionele onderwerpen dienen met een koel oog te worden bekeken.’ De bijdrage is van J. J. M. van Dijk, hoogleraar criminologie.
Voor de rest wordt in deze 'wijsheidsliteratuur’ opvallend weinig gepareld. Het is veeleer de vraag welke der faculteiten van de Leidse universiteit zich, op initiatief van het Leids Studenten Pastoraat, het meest belachelijk heeft gemaakt.