Media

Wilders’ eigen showproces

Niet minder dan achttien getuigen en deskundigen had Geert Wilders willen oproepen in het strafproces dat het Openbaar Ministerie tegen hem heeft aangespannen. Een bonte verzameling van rechtsgeleerden, islam- en korankenners en ‘ervaringsdeskundigen’, onder wie Mohammed B. en twee Iraanse ayatollahs, zouden het bewijs moeten leveren dat hij ten onrechte wordt vervolgd op grond van groepsbelediging en aanzetten tot haat en discriminatie wegens godsdienst en ras.
Het verzoek om al deze getuigen in het openbaar te horen, werd door de Amsterdamse rechtbank afgewezen. Slechts drie deskundigen - de Syrisch-Amerikaanse psychiater Wafa Sultan en de Nederlandse arabisten Hans Jansen en Simon Admiraal - zullen worden opgeroepen om achter gesloten deuren een verklaring af te leggen.
Wilders reageerde boos en teleurgesteld op de beslissing, zo meldde de Volkskrant begin februari: 'De rechtbank is niet geïnteresseerd in de waarheid en in een eerlijk proces.’ Ook in andere media kregen de PVV-voorman en zijn advocaat Bram Moszkowicz full exposure. 'Eerlijk proces is mij niet gegund’, kopte Metro; 'Rechtbank wijst Wilders’ wens af’, meldde De Telegraaf, met als onderkop: 'Hier lusten de honden geen brood van’.
Een betere illustratie van Wilders’ politieke en publicitaire strategie is nauwelijks denkbaar. Los van de vraag of de rechtbank er nu goed aan heeft gedaan zich tot precies deze deskundigen te beperken, duidelijk is dat het Wilders in de eerste plaats om het publicitaire effect van de uitspraak te doen is. Anders gezegd: het is een mooi voorbeeld van uitlokking. Hij en Moszkowicz zullen toch geen moment gedacht hebben dat de rechtbank zijn zaak werkelijk tot een miljoenen verslindend showproces zou willen laten uitgroeien?
Wilders probeert, kortom, de rechtbank op te dringen wat hij zijn tegenstanders verwijt maar wat hij intussen zelf nastreeft: er een politiek proces van maken. De Friese strafpleiters Anker & Anker, die aanvankelijk waren aangezocht voor de verdediging, hadden precies om die reden afgehaakt. Wilders had te kennen gegeven zo veel mogelijk procedures en zittingsdagen te willen, verklaarde Wim Anker, 'met toeters en bellen’. Bovendien wilde hij zelf de regie voeren. Voor de broers was dat onaanvaardbaar. Hun uitgangspunt is: geen publiciteit zolang een zaak onder de rechter is. Maar dat was niet bepaald wat de PVV-voorman voor ogen stond.
De perikelen rond de aanloop naar het proces, dat nota bene nog niet eens echt begonnen is, tonen aan hoe nutteloos en contraproductief strafrechtelijke vervolging van onwelgevallige politieke meningen is, zeker in het geval waarin de morele en juridische grenzen niet erg helder of ronduit omstreden zijn. Verschillen van opvatting, hoe gevoelig ook, moeten niet door het Openbaar Ministerie en de strafrechter, maar in het publieke debat worden beslecht. Het verdraaien van historische gebeurtenissen, het aanheffen van spreekkoren tegen bevriende staatshoofden, quasi-pornografische spotprenten van de koningin, het beledigen van katholieken - het zijn allemaal kwesties die in het verleden tot strafzaken hebben geleid. Politiek en juridisch leverden de aanklachten vaak bitter weinig op, terwijl de aanstichters ervan juist de volle aandacht op hun opvattingen en werk wisten te vestigen.
Het proces tegen de PVV-leider laat evenwel nog iets anders zien: het gemak waarmee de media zich op sleeptouw laten nemen door Wilders en Moszkowicz. De intensieve en vaak kritiekloze aandacht voor Wilders’ tamboereren in en buiten de Tweede Kamer verraadt een tekort aan professionele eigenstandigheid en een gebrekkige reflectie op het eigen functioneren. Natuurlijk, de concurrentie is moordend en het tempo van de nieuwsvoorziening legt een enorme druk op de verslaggevers, maar dat maakt de behoefte aan een zorgvuldige journalistieke regie alleen maar groter. In een wereld van zorgvuldig geregisseerde perscampagnes kan een redactie echter niet meer volstaan met een eenvoudig beroep op 'nieuwswaardigheid’ als argument de kolommen of de microfoon te openen voor politici of andere vertegenwoordigers van bedrijven of belangengroepen.
'Nieuws’ is immers geen autonome categorie, maar nieuws wordt gemaakt. Dat geldt voor Wilders en Pechtold net zo goed als voor Jan Smits en Yolanthe Cabau van Kasbergen. Dat besef lijkt nog steeds niet volledig door te dringen, terwijl Pim Fortuyn toch heeft laten zien hoe zeer hij de journalistieke agenda naar zijn hand wist te zetten. Wilders weet zijn rol op vergelijkbare wijze strategisch uit te buiten, zoals de opgewonden verslaggeving rond zijn strafzaak of de succesvolle propagandatocht naar Londen vorig jaar laat zien.
Intussen wachten we nog steeds op het eerste kritische televisie-interview of open debat.