Wilhelmus Antonius Gomes, 13 juni 1936 – 12 september 2018

Bevlogen, betrokken en benaderbaar: Willem Gomes was de ideale politicus. De ‘eenzame communist van Heiloo’ streed voor zijn partij, de NCPN, onvermoeibaar tegen alles wat niet deugt.

Op 1 mei ging elk jaar de vlag uit in Heiloo, de vlag van de Sovjet-Unie. ‘Best bijzonder eigenlijk dat er een communist in de gemeenteraad zat’, zegt Corry Westgeest, kameraad van Willem Gomes, aan de telefoon. ‘Zeker in zo’n miljonairsdorp. Maar ook in Heiloo zijn er natuurlijk lui die het niet breed hebben. Voor hén zat Willem in de politiek.’

Jarenlang was Gomes het boegbeeld – en het enige gemeenteraadslid – van de Nieuwe Communistische Partij van Nederland (ncpn) in Heiloo. Op zijn felrode fiets, pet op, grijze bakkebaarden wapperend in de wind, was Willem een geliefde figuur in het dorp. In 2016 werd hij beroemd door een interview in Trouw. Daarin noemde de auteur hem gekscherend ‘de eenzame communist van Heiloo’. Het werd een geuzennaam.

Willem Gomes werd in 1936 geboren in IJmuiden, in een rooms gezin. ‘Mijn vader had beter priester of monnik kunnen worden’, zei hij ooit tegen het Noordhollands Dagblad. Toen de jonge Willem verliefd werd op een gereformeerd meisje sloot zijn vader hem op in huis: alles behalve dat. Maar Willem ontsnapte uit het keukenraam en trouwde met zijn grote liefde, Gre. Het stel verhuisde in de jaren zestig naar een ‘betonblok’ in Velsen-Noord en een paar jaar later naar Heiloo, naar het huis waar Willem tot zijn dood bleef wonen. Daar zette hij zijn strijd tegen kerk en kapitaal voort, terwijl hij werkte als archivaris in Limmen en Amsterdam. Zijn motto: ‘behouden wat mooi is, omverwerpen wat niet deugt’. Het had het motto van zijn generatie kunnen zijn.

In de jaren tachtig kreeg hij rollen als acteur en zanger, onder andere in het koor van het Concertgebouworkest. ‘In zijn hart was Willem een kunstenaar’, zegt Westgeest. ‘Hij was verliefd op de wereld.’ Op zijn visitekaartje stond heel sjiek in het Engels: ‘Artist’.

In de jaren negentig stapten veel communisten over naar GroenLinks. Gomes niet. ‘Ik vond GroenLinks niet groen en niet links genoeg’, zei hij daarover. ‘Ik ben communist. De strijd tegen het kapitalisme staat voor mij vooraan.’ En als communist werd hij in 2002 gekozen in de gemeenteraad. Gomes was zó populair dat hij vier jaar later genoeg stemmen kreeg om een tweede zetel op te eisen. Omdat hij de enige was op de kieslijst verloor hij de zetel uiteindelijk aan een andere partij. Volgende keer beter. Maar vier jaar later ging het wéér mis toen de nummer twee van de ncpn te veel wietplantjes op zolder bleek te hebben. Toen Gomes uiteindelijk toch nog een tweede zetel bezet kreeg, werd ook die voor zijn neus weggekaapt. Willem was woest, maar er bleek niks aan te doen: hij bleef de eenzame communist van Heiloo. ‘Wéér alleen’, was zijn commentaar.

‘Ook in Heiloo zijn er natuurlijk lui die het niet breed hebben. Voor hén zat Willem in de politiek’

Ook binnen de ncpn voer Gomes min of meer zijn eigen koers. ‘Hij was een beetje een einzelgänger’, zegt Job Pruisen, woordvoerder van de partij. Willem hield niet zo van vergaderingen en partijbijeenkomsten. Maar hij was wel een groot voorbeeld voor de jonge leden, vertelt Pruisen: ‘Hij zette zich onvermoeibaar in voor het socialisme, zonder enig vooruitzicht dat er in zijn leven nog revolutionaire omwentelingen zouden plaatsvinden. Dat is pas toewijding.’

Zonder revolutie in het verschiet koos Willem voor de kleine strijd. Dat begon al in Velsen, waar hij de fluoridering van het drinkwater tegenhield. Gomes moest die troep niet. Hij liep mee in alle grote demonstraties en hij maakte zich hard voor het behoud van monumentale panden. Toen hij eenmaal in de gemeenteraad zat werd de aansluiting van Heiloo op de A9 zijn grote strijdpunt. ‘Heiloo is niet gebouwd om de verkeersstromen van de A9 te verwerken’, zei hij in 2018 nog tegen een lokale nieuwszender.

Met die tegendraadse houding wekte Willem regelmatig ergernis op bij zijn politieke tegenstanders. De spanning liep hoog op toen er in 2014 een nepaccount op Twitter werd aangemaakt, waarin zijn herkenbare politieke stijl werd geparodieerd. Gomes zag het als een persoonlijke aanval: een strategische zet van zijn opponenten. Hij schakelde de politie in en de account werd verwijderd.

Willem Gomes was een romanticus, en waarschijnlijk werd er in de raadszaal wel eens gegniffeld om de vele moties. Maar hij vertegenwoordigde ook de kritische stem van zijn generatie en onder de plaatselijke bevolking was hij zeer geliefd. In feite was hij de ideale lokale politicus: bevlogen, betrokken en benaderbaar. Toen een zaalvoetballer overleed aan een hartstilstand kocht Gomes op eigen kosten een defibrillator voor de plaatselijke sportschool. En elk jaar maakte het echtpaar Gomes kerstpakketten voor de minderbedeelde Heilooënaren. ‘Het gaat allemaal om geld in deze wereld’, zei hij. ‘Rotgeld en macht. Ik heb blijkbaar de roeping om daar tegen te strijden.’

In 2007 overleed Willems geliefde vrouw Gre aan kanker. Hij kon het verlies maar moeilijk verwerken. Het contact met zijn familie verliep stroef en hij stortte zich op de zorg voor de poezen, zijn werk in de raad en het schrijven van klaagschriften naar de lokale kranten. Dat laatste deed hij al jaren op zijn trouwe Olympia-typmachine, getikt op briefpapier voorzien van hamer en sikkel. ‘Zijn brieven zijn heel mooi’, zegt Westgeest. ‘Hij was naast kunstenaar eigenlijk ook een publicist.’

Over zijn brieven zei Willem ooit in een interview: ‘Soms is het diep in de nacht en wil ik eigenlijk naar bed. Maar dan denk ik: kom op Gomes, nog even doorzetten. Als ik het niet doe, doet niemand het.’