TELEVISIE: With Love from Russia

Win-lose

De vpro brengt in Holland Doc drie documentaires onder de noemer ‘de maakbaarheid van het gezin’. Adoptie is de klassieke methode om in één klap kinder- en ouderloosheid op te heffen.

Een win-win-situatie, al blijkt de complexiteit ervan groter dan decennia geleden werd verondersteld. Zich snel ontwikkelende medische technologie brengt nu nieuwe methoden om kinderen te krijgen waar dat vroeger uitgesloten was. Twee van de films, Deens en Australisch, gaan over ‘klassieke’ adoptie. De Nederlandse productie betreft eicel- en embryodonatie.

Om met de heftigste te beginnen: Katrine Riis Kjaer laat in Mercy Mercy het proces zien van twee Ethiopische kinderen uit één gezin die door een kinderloos Deens echtpaar, psychotherapeuten, worden opgehaald. Het is hartverscheurend: alle betrokkenen, het meisje Masho voorop, lijden vanaf het begin onder wat je een lose-lose-situatie moet noemen. Dat was het laatste wat de maakster voor ogen had toen ze begon aan het vastleggen van deze casus waarin Afrikaanse ellende (armoede, ouders met aids) opgelost zou worden dankzij Deense welvaart en liefde. De film legt persoonlijke tragedies en onvermogen vast, maar laat ook zien hoe dubieus het adoptiesysteem in Ethiopië werkt. Dat ‘levert’ weeskinderen die geen weeskinderen zijn en belooft analfabete ouders dat hun kinderen als artsen en politici zullen terugkeren. In dit geval ontmoeten biologische en adoptie­ouders elkaar: pijnlijk om te zien vanwege de verwachting van Ethiopische kant dat ze nu familie zijn en dus geholpen zullen worden.

Sarah McCarthy maakte The Dark Matter of Love (Poetins weeskinderen). Hoe haalt een familie uit Wisconsin het in het hoofd de niet verwezenlijkte ‘Disney-droom’ van vier kinderen waar te maken (ze hebben maar één tienerdochter) door import van drie niet-gehechte kinderen uit Ruslands weeshuizen? De ontwikkelingen lijken aanvankelijk akelig op wat in Denemarken gebeurde, maar wie niet in mirakels gelooft zou toch eens moeten kijken. Elfjarige Masha, die ouders noch andere familie heeft gekend, lijkt lang niet in staat tot enige binding aan dit naïeve all-American gezin. Dat op zijn beurt lijkt te bezwijken onder de last van drie moeilijke nieuwkomers. Maar met hulp van psychologen gloort steeds meer toenadering en hoop. Geen garantie voor de toekomst, toegegeven, maar welke opvoeding geeft dat wel?

Geopend wordt deze maakbaarheidsreeks met de boeiende Nederlandse bijdrage With Love from Russia van Jorien van Nes. Over een kliniek in Sint-Petersburg voor eicel- en embryodonatie. Overal vandaan komen vrouwen om het kind te ontvangen dat ze niet (meer) langs biologische weg kunnen krijgen. Van getrouwd en met eigen kinderen tot partner- en kinderloos: geluk voor niet-gelukkigen. Van Nes houdt geen betoog maar laat ethische en morele dilemma’s voorbij komen. Bijvoorbeeld wanneer de technisch voortreffelijke Russische arts ethische vragen van haar cliënten wegwuift. ‘Wat als mijn kind op zoek wil naar zijn genetische oorsprong?’ ‘Dat probleem bestaat alleen in jouw hoofd: wij zullen altijd ontkennen dat je hier ooit was. Kunnen we nu verder?’ Zeker zo belangrijk is de kant van de donateurs. Masha woont met man en jongste zoontje in één kamer. De oudste woont bij oma, elders in de stad, want hij past er letterlijk niet bij. Ze sparen om het hele appartement te kunnen kopen. Haar man werkt zich rot. Zij mag vier keer per jaar eicellen doneren waarvoor ze per keer 1142 euro en akelige injecties ontvangt. Maar de huizenprijzen stijgen. Nu overweegt ze het draagmoederschap dat meer oplevert. Haar man gromt en heeft een nieuwe auto gekocht.

Holland Doc VPRO: Jorien van Nes, With Love from Russia, maandag 22 april, 20.50 uur; Sarah McCarthy, The Dark Matter of Love (Poetins weeskinderen), woensdag 24 april, 23.00 uur; Katrine Riis Kjaer, Mercy Mercy, maandag 29 april, 20.50 uur