Winkelsluiting

Geloven doe je blind.
Daarom is film een zondig medium.

Het is opvallend hoe weinig religies van film gebruik maken. Met muziek, ja, daar kun je geloof mee opwekken. Want muziek vervoert. En met beeldende kunst kan het ook. Want beelden roepen devotie op.
Maar bewegende beelden?
Kijken maakt schuldig. Thomas wilde eerst zien en dan pas geloven dat Jezus waarlijk was opgestaan. O, wat voelde hij zich schuldig toen Jezus voor hem stond.
Daarom zijn blinden onschuldig. Vindt Jezus. ‘Als gij blind waart’, zei hij tegen een stel joodse fundamentalisten, 'zoudt gij zonder zonden zijn.’
Jezus had zojuist een blinde genezen. Na winkelsluiting, dus waren de fundamentalisten boos. Jezus heeft zijn eigen winkelsluitingstijden. 'We moeten werken zolang het licht is’, zei hij, 'en zolang ik in de wereld ben, ben ik het licht van de wereld.’
Daar hadden de fundamentalisten niet van terug. Volgens Johannes 9.
En ook volgens de Tsjechische filmer Kasanka, die Johannes 9 verfilmde. Althans, volgens de Poolse schrijver Tryzna, die dat vertelt in zijn nieuwe novelle Siloam. Welke titel volgens de bijbel de naam is van een wasvijver in Jeruzalem. Waarvan het water volgens Jezus blinden kan genezen. En dat was ook zo. Zelfs op sabbatdag. Volgens alle vier de evangelisten.
Tryzna’s novelle leest als een film. Tryzna is naast romancier ook scenarioschrijver. De novelle eindigt met een filmvoorstelling. De film van Johannes 9. Door Hektor Kasanka. De hoofdpersoon van de novelle, Olenka, speelt piano bij die stomme film. Muziek, dat is om mensen te doen geloven. Horen doet geloven, kijken niet. Kijken maakt schuldig.
Tryzna laat in zijn novelle van alles zien. Van alles waar we met z'n allen schuldig aan zijn. Grofheid, banaliteit, vernedering en verkrachting. Maar het is maar film. Wie het niet ziet, is onschuldig. Om te kunnen geloven heb je heel veel onschuld nodig. Dus kun je maar beter niets zien.
Olenka is onschuldig, haar broertje Alex niet. Die is voortdurend in de weer met een videocamera. Hij is er de schuld van dat ze in een film terechtkomt. Een film waarin ze wordt ontvoerd en misbruikt door twee 'titanen’, twee grofbesnaarde bajesklanten, zo schuldig als maar kan. Af en toe kijkt ze hulpeloos vanaf het witte doek de zaal in.
Siloam is een duistere novelle. Ze speelt in twee werelden tegelijk: in een filmwereld en in een werkelijke wereld. Olenka zit in beide werelden. In de film verliest ze haar onschuld, weer terug in de werkelijkheid blijkt ze zwanger.
Ondertussen gaat de film door. Het publiek heeft zich kostelijk vermaakt met de verkrachting van Olenka. Dan spreekt Jezus, Olenka’s verkrachter, de slotclaus, en het publiek wordt stil: 'Als gij blind waart, zoudt gij zonder zonden zijn. Maar nu gij zegt: wij zien, blijft uw zonde.’
Zien en geloven, het gaat niet samen. Daarom bestaat er geen christelijke filmkunst. Zien is zonde.