Column

Winterrust

Mijn geliefde verzucht deze grijze januaridagen regelmatig dat hij de winter graag zou overslaan, er zijn ochtenden dat alles erop wijst dat hij inderdaad pas in het voorjaar zijn ogen zal openen. Als (hobby-)imker heb ik gelukkig wel enige ervaring met overwinteraars.

Medium foto 20de 20laatste 20bijen

Net als mijn vriend leven bijen in de winter op halve kracht. Nadat de mannetjes aan het eind van de zomer uit de kolonie zijn verjaagd, de zogenaamde darrenslacht, maken de werksters en de koningin zich comfortabel in afwachting van het koude seizoen. Gedurende de wintermaanden ballen ze samen in een tros. De bijen slapen niet helemaal maar leven in een bedwelmde toestand terwijl ze voortdurend met hun vleugeltjes bewegen om warmte te creëren. Zelfs als het buiten hard vriest is het daardoor in hun midden, waar de koningin verblijft, aangenaam warm.

Slapende mensen moet je niet wakker maken, en ook mijn bijen stoor ik liever niet in de winter. Maar voor de oxaalzuurbehandeling kan ik niet anders. Het is de laatste stap in de kuur die de Nederlandse Bijenvereniging voorschrijft in de bestrijding van varroamijten. Deze parasiet kan in een onbehandeld volk enorme schade aanrichten doordat ze in de broedcellen voortplant en zich voedt met bijenlarven. Als je niet uitkijkt is een hele generatie bijen verzwakt, en zwakke winterbijen zijn als een kapotte kachel: al snel is het hele huis koud.

In de winter doet de bijenkoningin het ook rustig aan; ze legt geen eitjes. Begin januari is daarom het uitgelezen moment om het volk te bedruppelen met oxaalzuur opgelost in suikerwater. Als er nog mijten aanwezig zijn, zitten ze op de bijen en vallen ze door deze behandeling dood op de kastbodem. Toch kan er ook zonder varroa nog van alles fout gaan in de winter, daarom ben ik altijd zenuwachtig als ik ga kijken, uit angst een dood volk te vinden.

Een paar jaar geleden overkwam me dat. Gelukkig was het een van de kasten die niet op de tuin van de bijenvereniging staan, zodat ik geen pottenkijkers had. Imkers weten het namelijk altijd beter, en vooral de oude mannetjes waar verenigingen vol mee zitten zijn er als de kippen bij om te vertellen wat je verkeerd hebt gedaan. Dat volk was nog in orde toen ik het in januari had behandeld, voor elk bezet straatje bijen 5 ml oxaalzuuroplossing. Maar toen het eindelijk lente werd bleef de vliegplank leeg. Ik ging poolshoogte nemen. In eerste instantie zonder de kast te openen want het was nog koud buiten. Voorzichtig tilde ik de onderste bak op. De kast was zwaar, maar als ik tegen de wand klopte, kwam er geen ruisend antwoord. Een slecht teken. Toen ik het deksel eraf haalde sloeg de geur van gistend voer me in het gezicht. Het volk was verdwenen.

De laatste bijen die ik vond, zaten in een kluitje op de raat, hun kopjes diep in de cellen gestoken. Ze waren doodgevroren terwijl ze naar honing zochten. Een paar raampjes verder was nog genoeg.

In de winter leeft een kolonie op de voorraad honing en stuifmeel en het suikerwater dat ik ter aanvulling heb gegeven. De buitenste bijen in de tros halen het voer uit de raat en geven dat door aan hun zussen en de koningin. In een paar maanden eet de bijentros zich door de voorraad heen en reist ze door de kast. Maar als het volk te klein wordt kan het dat voer niet meer bereiken en verhongert het.

In Nederland kan een bijenvolk haast niet overleven zonder imker, er zijn geen natuurlijke nestplaatsen en in het najaar bloeit er weinig. Toch heb ik het gevoel dat ik vooral stress veroorzaak en toen mijn bijenvolk verhongerde voelde ik dat ik tekortschoot. Ik stond op het punt mijn hobby, waarvan ik de beginselen als kind al van mijn vader leerde, op te geven. Tot een van de oude mannetjes tijdens de voorjaarsvergadering in het clubhuis vertelde dat hij die winter ook drie volken was verloren. ‘Je doet je best’, zei hij met een snik in zijn stem, ‘maar uiteindelijk snappen we toch nog maar weinig van die mooie beestjes.’

Er zijn imkers die in de winter webcams in hun kasten hangen, maar daar begin ik niet aan. Ik zit liever de hele winter in spanning dan dat ik via een livestream zie hoe een bijenvolk langzaam bevriest. De winterrust is een magische, gevaarlijke periode, die zich niet voor niets in het donker afspeelt. Ook daarom ben ik blij dat mijn vriend er voorlopig nog niet aan toegeeft.