Geopolitiek is natuurlijk nooit ver weg tijdens een wereldkampioenschap voetbal in het Midden-Oosten. Maar de wereld wordt wel op een bijzonder interessante editie getrakteerd in Qatar. Er is suspense en spektakel – Iraanse fans die onderling slaags raken buiten het stadion en juichen voor de VS; de familie van een kritische journalist die gelooft dat hij op de tribunes is vermoord – en de geopolitiek van het Midden-Oosten verschuift tijdens het WK voor onze ogen.

Toen Qatar in 2010 het WK in de wacht sleepte, was het het buitenbeentje of misschien wel het wonderkind van de regio: een vlekje op de wereldkaart met minder inwoners dan een grote stad, maar tegelijkertijd een behoorlijk invloedrijke speler in de wereld. Dat lag aan een enorme rijkdom aan olie en gas, maar ook aan slimme en onnavolgbare politiek. Qatar had banden met Israël en Hamas, gaf onderdak aan allerlei dissidenten (andermans lastpakken dus), werd concurrent van de veel grotere broer Saoedi-Arabië, had goede banden met Iran, maar huisvestte ook de grootste Amerikaanse legerbasis van de regio. Qatar roerde mee in oorlogen en opstanden door de hele regio. En toen kocht het ook nog het WK.

Dat kon natuurlijk niet goed blijven gaan. Succes kweekt nou eenmaal afgunst en als je een kleine jongen bent, krijg je dat een keer ongenadig te weten. Voor Qatar kwam dat in 2017, toen Saoedi-Arabië vanwege Qatars ‘steun aan terrorisme’ de grens (Qatars enige landgrens) dicht gooide en een regionale blokkade organiseerde van het land. Qatar trotseerde de Saoedi’s, maar was sindsdien duidelijk een maatje korter getrimd.

De Midden-Oosten-geopolitiek verschuift voor onze ogen

Kwade genius was de kersverse Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, die aan een agressieve buitenlandse politiek begon. Hij mengde Saoedi-Arabië in buitenlandse oorlogen en wierp zich op als leider van alle soennitische moslims ter wereld. En dus botste hij prompt met de andere man die dat ook doet: de Turkse president Erdogan. Sindsdien trok Turkije vaak op met Qatar en Qatar soms met Iran, terwijl Saoedi-Arabië samenspande met Egypte en de Emiraten, en soms met Israël.

Al voor het WK begon het een en ander te schuiven. Aanjager is Bin Salman, die heilig gelooft (samen met de Russische en Chinese presidenten Poetin en Xi) dat er een nieuwe wereldorde is aangebroken, en dat hij daarin een belangrijk man is. Hij maakte het weer goed met Erdogan, daarna ontving hij de Amerikaanse president Biden. Dat was achteraf gezien vooral om Biden te vernederen. Sinds 1945 fungeerden de VS als lijfwacht van pompstation Saoedi-Arabië, maar sinds de aanslagen van 11 september 2001 – uitgevoerd en betaald door Saoedi’s – hinkt die relatie dodelijk gewond voort. Onder Bin Salman en Biden werd een dieptepunt bereikt: Biden zei ooit dat hij van Salman ‘een paria’ wilde maken. Maar omdat de benzine in de VS duur was, kwam Biden in augustus toch smeken of Salman veel olie wilde oppompen. In oktober kwam het antwoord: Salman begrensde juist de Saoedische productie, en probeerde daarmee duidelijk de Amerikaanse verkiezingen in Bidens nadeel te beïnvloeden.

Toen kwam het WK. Wie van dichtbij kijkt, ziet een dappere poging van bijna iedereen in de regio om een herstart te maken. Bin Salman kwam langs in Qatar en deed alsof het zijn WK was; de Qatarese emir tooide zich vervolgens met een Saoedische vlag. Bij de eerste aftrap schudde Erdogan de hand met de Egyptische dictator Al-Sisi. Israëlische fans mochten rechtstreeks naar Qatar vliegen, en alle politieke statements (behalve pro-Palestijnse, zoals bij Tunesië en Qatar) werden verboden. In de marge onthaalde Salman de Chinese president Xi en sloot Qatar grote gasdeals.

Van een afstandje lijkt het echter of iedereen afwacht. In Turkije en Iran gist het. En Bin Salmans gok op een nieuwe wereldorde – en op een toekomst met Poetin en Xi – lijkt nogal wild. Het is alsof de voorrondes van een WK zijn gespeeld, waarin de kleine en middelgrote teams mochten meedoen, en de grote namen elkaar niet lang meer kunnen ontlopen – Iran en Saoedi-Arabië, of China en de VS. Wat er bij de loting uit de koker komt rollen, is nog onduidelijk. Maar saai is het in ieder geval niet.