Wodan wordt miskend

Eindelijk krijgt de New Age dan toch nog de verschuldigde eer. Terwijl het pandemonium van occulte en esoterische krachten door veel smalende critici pleegt te worden omschreven als een obscuur fin de siecle-rariteitenkabinet, een reservaat voor sociaal-deviante typen als prinses Irene, Jomanda, Ronald-Jan Heijn en Emile Ratelband, komt de Utrechtse theoloog Hanegraaff eind deze maand met een vuistdik proefschrift waarin de stelling wordt verdedigd dat de New Age tot de nieuwe religie van het Westen is uitgegroeid en in die zin meer dan serieus dient te worden genomen.

‘In tegenstelling tot wat critici vaak suggereren is New Age wel degelijk iets nieuws en niet slechts een herhaling van oude voor-wetenschappelijke tradities’, aldus Hanegraaff over zijn proefschrift New Age Religion en Western Culture: Esotericism in the Mirror of Secular Thought. Als een van de voornaamste kenmerken van deze nieuwe westerse religiositeit - resultaat van een kruisbestuiving tussen oosters occultisme, ketterse tradities als het gnosis-denken en moderne psychologische opvattingen uit de school van Jung - noemt Hanegraaff het inmiddels wijd verbreide ongeloof aan toeval. Hanegraaff: 'Toeval bestaat niet binnen de New Age. Dat wat we toeval zouden kunnen noemen, ontstaat doordat de geestelijke en materiele wereld met elkaar verbonden zijn, maar zonder een causale samenhang. Dat is wat Jung de synchroniteitsgedachte noemt: dingen hangen met elkaar samen zonder dat wij, met onze traditionele, causale manier van denken, daar een samenhang in zien.’ Met behulp van pendel, runentekens, aura- reading en tarot wordt binnen de New Age deze kloof tussen geest en materie weer gedicht. 'Het dualisme dat in onze cultuur en ook in de godsdient een rol speelt, scheidt geest en materie, mens en God. Met de opvatting waarin geest en materie samenhangen komt de New Age-beweging in opstand tegen dit dualisme. New Age is op zoek naar nieuwe verbanden.’
In de ogen van Hanegraaff staat de New Age klaar om het in crisis gedrenkte christendom moeiteloos van de eerste plaats te stoten in het vrije Westen. Naast de belijdenis dat er niet zoiets als toeval bestaat (een ideaal recept ter leniging van allerlei eigentijdse problemen op het gebied van geinstitutionaliseerde zorg voor de kansarme medemens, die het in die visie uiteindelijk allemaal aan zichzelf te wijten heeft), kent de New Age een belangrijke troefkaart in haar cultivering van de innerlijke goddelijke stem van ieder individu. Hanegraaff: 'De kerk gaat uit van dogma’s waar je in moet geloven. Regels zijn belangrijk. Binnen New Age is een “innerlijk weten” van belang dat niet in woorden is uit te drukken, maar alleen in symbolen en metaforen. Het gaat om een niet-rationeel weten dat dingen waar zijn.’
Vanzelfsprekend ruikt het christendom wel degelijk dat er via het achterdeurtje van de New Age nog een nieuw leven in het bereik ligt. Talloze hervormde dominees scholen zich met James Redfields roman De Celestijnse belofte en de verzamelde werken van madame Blavatsky snel om tot New Age-predikant. Wijd en zijd wordt de bonte santekraam van het New Age-gedachtengoed ingezet als pragmatische verdieper van het menselijk bewustzijn, van managerscursussen tot de opleidingsinstituten van de Nederlandse politie. De nieuwe religie die Hanegraaff in aantocht ziet, is al volop in bedrijf. Zelfs de Evangelische Omroep gaat de laatste tijd wel heel erg de New Age-kant op. Echt bestreden wordt de New Age nog maar door een enkeling.
De luidruchtigste onder hen is wel de Amsterdamse occultist Andre van der Wal, instructeur van een op oude Perzische c.q. Germaanse ideeen gevestigde heilsleer. Van der Wal voert al enige maanden een publicitaire guerrilla tegen de Nederlandse verkondigers van de New Age, die hij geconcentreerd weet in de redactie van het esoterische tijdschrift Bres. Van der Wal, die wordt ondersteund door de immer attente Willem de Ridder, meent dat hij het slachtoffer is geworden van een hetze van Neerlands opperpriesters van de New Age. Die zouden zijn naam door het slijk hebben gehaald, simpelweg omdat hij zijn persoonlijke evangelium heeft geput uit Wodan-mystiek en andere zaken van Germaanse origine. 'Germanen worden gediscrimineerd door de New Age-maffia’, zo luidt een recente uitroep van Van der Wal. Te vrezen valt dat het niet genoeg zal zijn om de New Age-tempels leeg te doen stromen.