Wolfgang schéuble

Het einde van de periode-Kohl lijkt te naderen. Wie moet de Bonner mastodont opvolgen? SPD-kandidaat Gerhard Schr”der heeft goede papieren. De kansen van Kohls enige trouwe metgezel Wolfgang SchÑuble zijn echter niet gering. Maar dan moet hij wel eerst zijn nationalistische uitglijers gladstrijken. En: kan een gehandicapte bondskanselier worden? ..LE HET IS NIET eenvoudig carriŠre te maken in de nabijheid van de Duitse bondskanselier. Helmut Kohl werkt zijn concurrenten consequent weg, vooral wanneer ze er een andere mening op nahouden. Dwarsdenker Heiner Geiáler werd jaren geleden al van zijn macht beroofd, net als de voormalige Gesundheitsministerin Rita SÅssmuth. Kurt Biedenkopf nam zijn toevlucht tot het minister-presidentschap in Sachsen. Slechts ÇÇn CDU-lid is Kohls eeuwige reisgezel gebleven; altijd loyaal, altijd tot zijn dienst - en toch de briljantste denker en strateeg die de christen-democraten te bieden hebben: Wolfgang SchÑuble, voorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag.

Wellicht staat hem vanaf september een grote carriŠrestap te wachten. Niet alleen de basis van de CDU roept hem op een einde te maken aan de zestienjarige ambtsperiode van de eeuwige bondskanselier. Ook volgens de verkiezingspolls is SchÑuble, anders dan Kohl, prima opgewassen tegen SPD-favoriet Gerhard Schr”der.
Wie daarvan het minst horen wil, is de opvolger-in-spe zelf. ‘Ons gaat het om inhoudelijke zaken’, antwoordt hij als men hem vraagt of hij gezien die uitkomsten niet liever zelf in de race om het kanselierschap wil. Hij krijgt dan die geamuseerde trek om de mond die hem zo veel sympathieker maakt dan de Bundeskanzler.
Ontkenningen helpen niet. SchÑuble zou een kanselier zijn van 'het hardop nadenken’, mijmert weekblad Die Zeit al - ook een kwaliteit die men zelden aan Helmut Kohl toekent. Eerder wekt die de indruk dat hij steeds minder nadenkt en in plaats daarvan steeds beslister optreedt.
Het weekblad Der Spiegel, bekend om zijn Bonner sterrenwichelarij, schetst drie mogelijke overnamescenario’s. Scenario 1: Kohl blijft kanselier tot de herfst, SchÑuble stelt zich kandidaat en wordt na een verkiezingsoverwinning de CDU-Bundeskanzler. Scenario 2: Kohl treedt af op de CDU-partijdag in mei - dan inmiddels, na het euro-besluit, tot Kanzler der Europese Unie verheven - en laat de zaken over aan SchÑuble. Scenario 3: Kohl treedt nog voor het euro-festival van 2 mei af en geeft SchÑuble zo meer ruimte om zich te profileren.
Dat de 53-jarige vader van drie kinderen zich in beginsel beschikbaar stelt, heeft hij in elk geval het afgelopen jaar in een opzienbarende actie duidelijk gemaakt - en daarmee heeft hij ook gelijk zijn tegenstrevers de wind uit de zeilen genomen: 'Kan een KrÅppel kanselier worden?’ vroeg de rolstoelrijdende minister van Binnenlandse Zaken zich af op de voorpagina van het weekblad Stern, en hij beantwoordde die vraag ook meteen zelf: 'Ja.’
IN DE SPOTLIGHTS kwam deze gepromoveerde jurist, die al sinds 1972 in de Bondsdag zit, pas na de val van de Muur in 1989. Sinds hij in zijn functie van minister van Binnenlandse Zaken met bewonderenswaardige rust - maar ook met bewonderenswaardige vasthoudendheid - de onderhandelingen voor het Duits-Duitse Einigungsvertrag voerde, geldt hij tenminste in het Westen als 'architect van de Duitse eenheid’, over wie zelfs de Groenen zeggen dat hij een 'verstandige en faire onderhandelingspartner’ is.
Maar slechts een paar dagen nadat hij de DDR-burgers onder de bescherming van de (West-)Duitse grondwet had gebracht, op 12 oktober 1990, beleefde SchÑuble de zwartste dag van zijn leven. Toen hij in zijn kiesdistrict Oppenau (Baden-WÅrttemberg) iets voor tienen ’s avonds het podium verliet, werd hij getroffen door drie kogels uit de revolver van een geestelijk verwarde man. Vijf uur lang lag hij op de operatietafel, dagenlang was het onduidelijk of hij de aanslag zou overleven. Hij redde het, maar zou nooit meer kunnen lopen.
Sindsdien heeft de ooit hartstochtelijk tennis spelende SchÑuble niet alleen een identiteit als CDU-politicus, maar ook als gehandicapte. Zo nu en dan schaart hij zich met andere rolstoelrijders om de tafel - soms met de media erbij - en praat hij over heel andere zaken dan politiek: bijvoorbeeld over hoe moeilijk het kan zijn een vrij mens te blijven als je niet kunt lopen. Vooral dan is hij een man van zachte klanken, een man die bij velen bewondering en bij iedereen respect afdwingt.
MAAR HIJ KAN ook een heel andere toon aanslaan. Met een bijna zorgwekkende haast keerde hij na de aanslag aan zijn Bonner bureau terug en deelde hij zijn collega’s mee dat men de rolstoel niet in zijn voordeel moest laten meewegen - maar ook niet in zijn nadeel. De oppositie gaf hij in ieder geval weinig aanleiding tot medelijden. Met snijdende hardvochtigheid bepleitte hij direct na zijn terugkeer als minister van Binnenlandse Zaken een wijziging van het asielrecht en het uitwijzen van Koerden, omdat 'van algemene vervolging in Turkije geen sprake is’. Een protestkerkdienst tegen deze schijnbare afschaffing van het grondrecht op asiel voor de Bondsdag deed hij af als 'godslasterend’.
Toen het er even op leek dat de benodigde tweederde meerderheid voor een wijziging van de grondwet niet tot stand zou komen, overwoog hij om de veiligelandenregeling gewoon zonder grondwetswijziging door te zetten. Daarmee wekte hij zelfs de verbazing van de CSU, de Beierse rechterloot van de CDU.
Niet lang daarna toonde SchÑuble zich een gloeiend voorstander van de omstreden inzet van de Bundeswehr in het buitenland - Çn in het binnenland, als 'middel voor binnenlandse veiligheid’. Dit tot ontzetting van links, dat zich teruggeplaatst zag in de late jaren zeventig, toen de bondsregering bij haar drijfjacht op vermeende of daadwerkelijke terroristen zo ongeveer ieder middel geoorloofd achtte.
Ook in de daaropvolgende jaren bleef SchÑuble in rechts-conservatieve sferen. Hij trad op voor Burschenschaften - ultra-conservatieve studentencorpora - en voor organisaties van Vertriebenen - Duitsers die na de Tweede Wereldoorlog uit de bij Rusland, Polen en Tsjechoslowakije gekomen gebieden waren gevlucht. Hij noemde zichzelf 'een Duits patriot’ Çn 'een Europeaan’ en zag daarin geen tegenstelling. Het 'nationale bewustzijn’ mag men niet aan extremisten overlaten, zei hij: 'Je hebt het nodig als emotionele basis voor de saamhorigheid van de gemeenschap.’ Maar men moet hem nageven dat hij genuanceerder dacht dan de meeste nationaal-conservatieven: 'Hoe kunnen wij zonder nationaal besef nog verantwoordelijkheid dragen voor Hitler en zijn beulsknechten? Dat kan toch alleen als we Duitsers zijn en daarvoor ook uitkomen? De collectieve schande blijft.’
VANDAAG DE dag kijkt de mogelijke opvolger van Kohl niet graag terug op deze periode. Het is volgens hem een misverstand te geloven dat hij de politiek een nationalistische ori‰ntering wilde geven, zei hij onlangs. Hoe dit misverstand in de wereld kwam, verklaarde hij niet.
In plaats daarvan presenteert hij zichzelf nu als de man van de pragmatische compromissen. SchÑuble is geen man van grote oplossingen en ontwerpen. Hij wantrouwt ze zelfs. Haast opgelucht zien velen hoe hij, in tegenstelling tot Kohl, steeds weer een debat begint, steeds terugblikt voor hij zich weer naar voren waagt. Vandaag is democratie voor SchÑuble allereerst een kwestie van praten en van kleine stapjes.
En in zijn 'kleine antwoorden’, in de belasting- en pensioenhervormingen, maar ook in de energiepolitiek, nadert hij de oppositie meer dan Kohl ooit deed. In milieukwesties is hij voor een christen-democraat uitgesproken duidelijk. Al lang pleit hij voor een afscheid van het 'geprivilegieerde welvaartsmodel’. Mocht het komende herfst tot een grote coalitie met de SPD komen - wat gezien de groene verdeeldheid steeds waarschijnlijker wordt -, dan is SchÑuble wellicht de ideale kanselier.
Het lijkt erop dat Helmut Kohl het net zo ziet. Hij doet alles om zijn trouwe gezel de rug te sterken. Na de aanslag reserveerde hij een aantal van de belangrijkste optredens in de toenmalige verkiezingsstrijd voor SchÑuble, om hem ervan te overtuigen dat hij ook vanuit zijn rolstoel zalen kon vullen en mensen kon bezielen. Als die twee samen naar parlementszittingen gaan, marcheert de kanselier respectvol achter de rolstoel aan. Bij kleinere bijeenkomsten brengt hij SchÑuble ook wel eens naar de deur als hij vroeger weg moet.
Klaus Dreher, correspondent van de SÅddeutsche Zeitung en biograaf van Kohl, vermoedt dat Kohl al sinds het begin van de jaren negentig overweegt zich voortijdig en zonder druk van buitenaf terug te trekken. Als dat zo is, dringt de vraag zich op waarom hij het niet juist n£ doet.
Vertaling: Anne Pek