Wolvejacht 'bvd-onderzoek is een groot woord. de pvda heeft gewoon onderzoek laten doen door binnenlandse zaken en dat kwam ook bij de bvd terecht'

Een waas van intriges hangt boven Beverwijk sinds daar het PvdA-raadslid Faiz Yerlibucak is beschuldigd van banden met de Grijze Wolven. Van wie zijn die geruchten afkomstig? En vooral: wie zette de Veilgheidsdienst op Yerlibuzaks spoor?
NA AFLOOP VAN de bondsvergadering van de Industriebond FNV op 13 februari 1997 nemen FNV-bestuurder Jan Berghuis en het Beverwijkse PvdA-bestuurslid Harry Duin nog een biertje op de goede afloop. Tijdens dat gesprek valt meermalen de naam van Faiz Yerlibucak, de voorzitter van een Turkse moskeevereniging in Beverwijk èn kersvers gemeenteraadslid voor de PvdA. Volgens Berghuis doen in de regio IJmond allerlei verhalen de ronde; Yerlibucak zou gelieerd zijn aan de Grijze Wolven, de extreem-rechtse organisatie voor nationalistische Turken. Duin reageert verbaasd. Hij zegt dit alles voor het eerst te horen.

Berghuis laat het er niet bij zitten. Hij spreekt er een ander PvdA-gemeenteraadslid in Beverwijk, Sjoerd Krotje, op aan, die ook op dezelfde vergadering aanwezig was. Deze meldt dat hij al eerder op de hoogte was gebracht over de omstreden contacten van Yerlibucak. Zijn informatie zou komen van Ton Kooiman, PvdA-wethouder in Beverwijk, en Cees Bodewes, voorzitter van de regionale PvdA-afdeling. Krotje zegt toe dat hij de kwestie met zijn fractie zal bespreken en dat hij de uitkomsten van dat beraad zo snel mogelijk aan Berghuis zal mededelen.
Eind februari heeft Berghuis nog niets van Krotje gehoord. Hij belt zelf met de Beverwijkse PvdA'er. Krotje vraagt in dat gesprek of Berghuis enkele mensen kan optrommelen die wat meer over Yerlibucak weten en de verhalen kunnen bevestigen. De twee mannen spreken af om op 13 maart een besloten vergadering te beleggen tussen de PvdA en een aantal Turkse vertegenwoordigers in het stadskantoor van Beverwijk. Vanwege de gevoeligheid van de materie belooft Krotje plechtig dat er die dag verder niemand in het stadskantoor aanwezig zal zijn.
VIJF INFORMANTEN komen die dertiende maart naar het stadskantoor. Ze zijn alleen bereid tot een gesprek als hun anonimiteit wordt gewaarborgd. Het betreft vertegenwoordigers van diverse Turkse en Nederlandse maatschappelijke en politieke organisaties uit de regio. Ze worden ontvangen door Sjoerd Krotje en Maarten Dijkshoorn, voorzitter van de Beverwijkse PvdA-fractie. In plaats van door Jan Berghuis worden de informanten bijgestaan door diens jongere broer Roel, ook bestuurder bij de FNV. Dijkshoorn zegt content te zijn met het bezoek. De PvdA heeft wel vaker verhalen over Yerlibucaks vermeende Grijze Wolven-sympathie gehoord, zeker nadat hij was geïnstalleerd in de gemeenteraad van Beverwijk. Maar zelf hebben de PvdA'ers daar nooit iets van gemerkt bij hun afdelingsgenoot. Sterker nog, Yerlibucak laat zich in het geheel niet uit over de Turkse politiek. ‘Zelfs niet op momenten dat wij hem hiertoe uitdaagden’, aldus de PvdA'ers.
De groep van vijf komt met zware beschuldigingen aan het adres van Yerlibucak. Volgen hen is hij zo extreem-rechts georiënteerd dat lidmaatschap van de Centrum Democraten hem niet zou misstaan. Als bewijs overhandigen zij de PvdA'ers een rapport dat zij hebben opgesteld over Yerlibucak. Daarin staat dat hij als voorzitter van de Beverwijkse moskee in Spaarnwoude gesignaleerd zou zijn op de zogeheten '3-meiviering’, een jaarlijkse feestdag van de Grijze Wolven. Met dit feest wordt herdacht dat in 1944 diverse nationalistische leiders in Turkije werden gearresteerd en gemarteld naar aanleiding van een brief die ze hadden geschreven. In deze brief wezen ze op het opkomende communistische gevaar tijdens het bewind van de toenmalige president Ismet Inonu en verklaarden ze openlijk steun aan het nazi-bewind in Duitsland. In Nederland wordt het 3-meifeest sinds 1995 gevierd. In de regio IJmond gebeurde dit in recreatiepark Spaarnwoude. Volgens ooggetuigen was de hele picknickplaats volgehangen met symbolen van de Grijze Wolven. Yerlibucak zelf ontkende in een interview voor de NPS-radio overigens bij het feest aanwezig te zijn geweest.
De groep van vijf komt met meer voorbeelden. Zo zou Yerlibucaks moskee een feest hebben georganiseerd ter viering van een aanslag van Turkse fundamentalisten in 1992 in de stad Sivas. Daar werd een hotel waar een congres van alevitische intellectuelen plaatsvond, in brand gestoken. Bij dit bloedbad kwamen 37 schrijvers, dichters en musici om het leven. In het rapport worden nog enkele andere voorbeelden genoemd die, volgens de groep, sterke twijfels rechtvaardigen ten aanzien van de sociaal-democratische gezindheid van Yerlibucak.
Volgens Roel Berghuis gaven de PvdA'ers er blijk van de kwestie hoog op te nemen. 'Ze zeiden dat ze het initiatief hadden genomen om de kwestie met het landelijk partijbestuur van de PvdA te bespreken. Verder zou de Binnenlandse Veiligheids Dienst zijn ingeschakeld om Yerlibucak na te trekken.’ Het gesprek in het Beverwijkse stadhuis eindigde met de mededeling dat de PvdA graag meer informatie zou ontvangen.
EEN DAG LATER, 14 maart 1997, neemt PvdA-fractievoorzitter Dijkshoorn zijn uitspraak dat de PvdA-Beverwijk de BVD had gepolst terug. In een telefoongesprek met Roel Berghuis vertelt Dijkshoorn dat hij inmiddels een gesprek heeft gehad met Yerlibucak. Over de inhoud van dat gesprek wil hij niets kwijt. Wel corrigeert Dijkshoorn zijn eerder gedane uitspraak dat de BVD door de PvdA-afdeling Beverwijk was benaderd. Volgens Dijkshoorn berustte dat op onjuiste informatie. Er was alleen gesproken over de mogelijkheid hiervan. De fractievoorzitter besluit het gesprek met de mededeling dat over deze kwestie een aparte fractievergadering zal worden gehouden op 18 maart.
Tijdens die bijeenkomst ontkent Yerlibucak bindingen te hebben met de Grijze Wolven. Hij wil graag iedereen helpen, ongeacht hun politieke signatuur. Het Turkse raadslid dreigt vervolgens met aftreden. Na die vergadering meldt de PvdA de fractievoorzitters van de andere partijen dat ze afziet van onderzoek.
Op vrijdag 4 april geeft fractievoorzitter Dijkshoorn FNV'er Roel Berghuis telefonisch te kennen dat de PvdA zich verplicht voelt het politieke vertrouwen uit te spreken in Yerlibucak. Dat geschiedt de volgende dag al, wanneer Dijkshoorn in het Dagblad Kennemerland de beschuldigingen aan het adres van Yerlibucak naar het rijk der fabelen verwijst.
Roel Berghuis besluit tot een tegenaanval. Samen met elf andere progressieven uit de regio IJmond schrijft hij een open brief aan de PvdA waarin verbazing wordt uitgesproken over de publiekelijke steunbetuiging aan Yerlibucak. De twaalf geven een opsomming van 'feiten’ over Yerlibucak en dringen aan op een serieus onderzoek.
Na de publikatie van deze brief in het Noord-Hollands Dagblad van 6 april buitelen voor- en tegenstanders van de club van twaalf over elkaar heen. Yerlibucak zelf dreigt met juridische stappen. De groep van twaalf bindt noodgewongen in. Op 8 april verklaren zij openlijk dat zij geen bewijzen hebben gevonden om de conclusie te rechtvaardigen dat Yerlibucak lid is van de Grijze Wolven. 'Onze open brief was onvoldoende afgewogen en emotioneel geladen, hetgeen wij betreuren’, aldus de twaalf. Wel blijven zij van mening dat verder onderzoek vereist is. Om met 'hardere’ gegevens te kunnen komen, schakelen zij het Comité Stop de Grijze Wolven in.
Dat de twaalf nog steeds vasthouden aan de gedachte dat onderzoek vereist is, schiet Yerlibucak in het verkeerde keelgat en hij neemt een advocaat in de arm. De tegenstanders van Yerlibucak houden voet bij stuk. Het Heemskerkse gemeenteraadslid Muberra Yilmaz (GroenLinks) in het Dagblad Kennemerland: 'Iedereen binnen de Turkse gemeenschap weet dat Yerlibucak banden heeft met de Grijze Wolven. Als er iemand van de CD in de raad komt moeten wij hem allemaal uitfluiten, maar dat een fascist via de PvdA in de raad komt is blijkbaar mogelijk.’
Een paar weken later verklaart ook het Comité Stop de Grijze Wolven zich solidair met de twaalf gedagvaarden. Het comité publiceerde eind maart het boek Turks extreem-rechts, waarin wordt gerept van stelselmatige infiltratie van stromannen van de Grijze Wolven-partij MHP in de Nederlandse lokale politiek. De 'undercover-wolven’ zouden hun partij op die manier van dienst kunnen zijn bij acceptatie door het Nederlandse politieke establishment. Bovendien zouden bevriende welzijnsorganisaties met subsidies een steuntje in de rug worden gegeven. Het comité signaleerde Grijze Wolven in de Amsterdamse stadsdeelraden Slotermeer/Geuzenveld, Zeeburg en Bos en Lommer en in de gemeenteraad van Cuijk. In een persverklaring schrijft het comité dat onderzoek heeft aangetoond dat er vraagtekens te plaatsen zijn bij Yerlibucaks positie in 'een in beginsel democratische partij als de PvdA’.
Op woensdag 28 mei, twee dagen voor het kort geding tegen de groep van twaalf, komt Yerlibucaks advocaat mr. J.G.M. de Koning met een verrassende mededeling: hij vertelt de advocaat van de gedaagden dat de BVD na een eigen onderzoek al tot de conclusie was gekomen dat Yerlibucak geen lid is van de Grijze Wolven. Dat onderzoek zou op 4 april zijn afgerond. Yerlibucaks advocaat dringt er bij directeur Victor Verhoeven van het PvdA-partijbureau op aan om met de bevindingen van de BVD naar buiten te komen. Roel Berghuis hierover: 'Uit dat onderzoek was gebleken dat Yerlibucak schoon was. Als de PvdA dat in een eerder stadium aan ons had meegedeeld, dan was deze kwestie binnenskamers opgelost. Wij hebben nooit de bedoeling gehad om iemand in het openbaar aan de schandpaal te nagelen. Onze enige wens was dat er onderzoek zou worden gedaan naar Yerlibucak.’
Directeur Verhoeven: 'Ja, dat zeggen ze achteraf. Ze presenteren zogenaamde feiten die ze niet kunnen onderbouwen. En nu proberen ze de rollen om te draaien.’
MAAR WAAROM heeft de PvdA niet gewoon verklaard dat er al BVD-onderzoek werd verricht? Verhoeven: 'BVD-onderzoek is een groot woord. Wij hebben gewoon door Binnenlandse Zaken onderzoek laten uitvoeren. Uiteindelijk is dat ook bij de BVD terechtgekomen. U moet begrijpen dat Faiz onder zware druk stond. Hij leed er gewoon onder.’
Heeft Yerlibucak dan zelf om een dergelijk onderzoek gevraagd? Verhoeven: 'Nee, dat is hem pas in een later stadium meegedeeld. Wij vonden dat hij absolute bescherming moest genieten. De beslissing is door mij en PvdA-partijvoorzitter Karin Adelmund genomen. Ook de PvdA-afdeling Beverwijk was hier niet van op de hoogte.’
Volgens Roel Berghuis deed Verhoeven hem het voorstel om op de dag van het kort geding met een delegatie van het hoofdbestuur, een delegatie van de PvdA-afdeling, Yerlibucak en een delegatie van de twaalf om de tafel te gaan zitten. Het gesprek zou wat Verhoeven betreft in plaats van het kort geding kunnen komen.
Verhoeven: 'Zij vroegen mij of er op korte termijn een mogelijkheid was om met elkaar rond te tafel te gaan zitten. Dat vond ik op zich een goede zaak. Maar dat was gewoon bedoeld om dichter bij elkaar te komen. Niet om een of andere deal te sluiten. Het kort geding is door Faiz Yerlibucak aangespannen en hij is de enige die zo'n beslissing kan terugdraaien. Wij hebben daar geen invloed op.’
TERUG NAAR het BVD-onderzoek. Volgens diverse krantenpublikaties worden dergelijke onderzoeken sinds 1994 standaard uitgevoerd binnen de PvdA. Is dat inderdaad het geval? Verhoeven: 'Nee, dat is absoluut niet waar. Het gaat hier om incidenteel onderzoek. Pas op het moment dat die publikaties naar buiten kwamen hebben wij besloten tot het doen van onderzoek. Wij hebben gewoon onze verantwoordelijkheid genomen omdat een raadslid van de PvdA oneigenlijk werd beschuldigd.’
Op de vraag wanneer er begonnen is met het BVD-onderzoek valt Verhoeven even stil. 'Ik weet niet exact wanneer, maar het moet ongeveer in de periode zijn geweest dat de twaalf begonnen met hun insinuaties.’ Een dag later volgt de precisering; Verhoeven zegt nu dat het BVD-onderzoek 31 maart was begonnen en twee weken later was afgerond, dus vijf dagen voordat de groep van twaalf met haar beschuldigingen naar buiten kwam.
Volgens Roel Berghuis is er nog meer onduidelijk. 'Fractievoorzitter Dijkshoorn gaf bij de eerste ontmoeting aan dat de BVD was ingeschakeld. Een dag later heeft hij dat weer ontkend.’ Verder zou de BVD nooit de moeite hebben genomen om getuigen te horen die in het nadeel van Yerlibucak pleitten. Ook zou de PvdA een inconsistente koers varen. Berghuis: 'Zo is het geheel onduidelijk welk echelon binnen de partij nu precies aandrong op een BVD-onderzoek naar Yerlibucak.’
Verhoeven, lichtelijk geïrriteerd: 'Nu legt u de vinger op de zere plek. Berghuis vond dat wij veel te terughoudend waren in onze opstelling naar Yerlibucak. Hij bleef maar doorgaan met zijn aanvallen. Ik kreeg volslagen genoeg van die man. Hij zei op een gegeven moment zelfs dat de PvdA met een probleem zat. Ik heb toen gezegd: “wie bent u om dat te beoordelen”. Waar haalt die man het lef vandaan. Met Faiz is helemaal niets aan de hand.’
Roel Berghuis komt met een ander verhaal. Volgens hem heeft Verhoeven op woensdag 28 mei tijdens de eerste van een reeks telefonades verklaard dat hij betreurt dat de zaak zo op de spits is gedreven. Berghuis: 'Door het BVD-onderzoek viel de troef die wij in handen hadden weg. Vervolgens komt de PvdA met een zwakke uitleg over standaardprocedures. Maar er wordt niets verteld over de vorm en inhoud van het onderzoek en ook niet wanneer de opdracht precies is afgegeven. Een telefoontje was genoeg geweest. Wij zouden dan gewoon de uitkomst van het onderzoek hebben afgewacht. Want daar is het ons allemaal om te doen geweest: dat er serieus onderzoek zou worden verricht.’
De avond voor het kort geding vond voor de vijfde keer telefonisch overleg plaats tussen Verhoeven en Berghuis. De PvdA wilde zich niet meer bemoeien met de rechtszaak. Berghuis: 'Ik maakte Verhoeven duidelijk dat een gesprek geen zin had als de PvdA geen invloed wilde uitoefenen om het kort geding te voorkomen.’ Volgens Berghuis barstte toen bij Verhoeven de bom. 'Hij begon op zeer onvriendelijke toon tegen mij uit te vallen. Hij zei dat wij geen enkel bewijs in handen hadden. Voorts vroeg hij mij, om kennelijk de moeilijkheid van het vraagstuk duidelijk te maken, of ik wist wie voorop liepen bij de begrafenisstoet van Alparsan Türkes (de begin april overleden leider van de Grijze Wolven in Turkije - red.). Dat wist ik niet. Dat waren volgens hem de drie vooraanstaande leiders van de socialistische partij in Turkije.’
DE BEVERWIJKSE affaire lijkt uit te groeien tot een testcase voor hoe er in Nederland wordt omgegaan met infiltratiepogingen in de politiek. Vooral de rol van de BVD staat hierbij centraal. Tot grote verbazing van vriend en vijand verklaarde burgemeester Patijn van Amsterdam dat het bij de PvdA traditie is om de BVD 'langs informele kanalen’ te polsen over de achtergronden van alle kandidaten voor vertegenwoordigende functies. CDA, VVD en GroenLinks ontkenden dat dergelijke praktijken binnen hun gelederen plaatsvonden. Juridisch woordvoerder Thom de Graaf van D66 stelt dat er geen rechtsbasis is voor onderzoek door de Binnenlandse Veiligheids Dienst naar kandidaten van politieke partijen. De Graaf: 'De BVD zou alleen moeten optreden wanneer er sprake is van een redelijke bedreiging van de belangen van de staat.’ Op korte termijn wil De Graaf met minister Dijkstal overleggen over mogelijke richtlijnen die voor alle politieke partijen zouden gelden.