Wonderbaarlijk hilarisch

Ik zag onlangs in het tv-programma Tros-telearchief een oude scène van André van Duin. En opeens wist ik waarom ik hem niet meer zo leuk vind als vroeger: in die oude scène buitte hij vrij droog een situatie uit (sergeant botst met onwetende dienstplichtige, lastige leerling tergt leraar). Verder deed-ie eigenlijk niet zo veel. Ik rolde van de bank van het lachen. In zijn tegenwoordige shows bij de pretfabriek van Joop van den Ende vindt André van Duin zichzelf ont-zet-tend leuk. Hij staat dan ook permanent grappig te doen. Het effect is dodelijk. Natuurlijk draait de lachmachine van het Aalsmeerse publiek op volle toeren, maar Van Duins humor is geen schim meer van zijn vroegere, droogkomische talent.

Hilarische humor wordt tegenwoordig geassocieerd met die vreselijke Ron Brandsteder en zijn Moppentrommel (of hoe dat andere RTL4-programma van de Aalsmeerse feestneuzenverkoper ook mag heten). Humor die uitgaat van een situatie waarbij wij in de zaal meer weten dan die arme stakkerds op het podium, lijkt tegenwoordig uit de gratie.
Een wonderbaarlijke nacht van de Poolse schrijver Slawomir Mrozek is een stuk waarin de humor scharniert om de situatie. Twee ambtenaren, in het originele script Collega en Waarde Collega geheten, belanden op dienstreis in een hotelkamer. Zij worden bezocht door een geheimzinnige figuur, in de tekst een jong meisje. De beide heren raken in een staat van uiterste opwinding èn enorme verwarring: dromen zij deze bezoeker, dromen zij elkaar, zitten ze te wroeten in elkaars dromen, en als dat zo is: wie zijn ze dan nog, bestaan ze nog wel? Een prachtige tekst, in 1964 door Toneelgroep Studio gespeeld in de regie van Kees van Iersel. Met een politieke lading: naamloze ambtenaren in een totalitaire staat. Die angel is er nu uit. Maar de humor van het stuk staat nog overeind.
Dirk Tanghe heeft het geregisseerd voor De paardenkathedraal, met het variétéduo Riny & Will (Henk Elich en Jan-Eric Hulsman) als de twee ambtenaren. Ze zijn onmogelijk uitgedost in tijgerpakjes en voeren in het eerste halfuur een ritueel uit met tasjes, koffers en andere hebbedingetjes in hetzelfde design. Hun toon is die van een op hol geslagen variant van het legendarische duo Snip & Snap uit de revue van Sleeswijk. In de eerste minuten dacht ik: dit kàn niet, dat halen ze nooit. Maar ze halen het wel, en hoe! Droogkomisch slepen ze werkelijk àlles uit de gruwelijke situatie van twee heren die elkaar haten maar niet zonder elkaar kunnen, opgesloten op een hotelkamer die ook nog eens veel te groot is, met bedden als vleesetende monsters - het klassieke slapstickconflict: mens in eindeloos gevecht met de hem omringende materie. Ik heb in tijden niet zo gelachen.
Dan komt de mysterieuze droomfiguur. Geen jong meisje maar een blonde jonge engel, gespeeld door Antonie Kamerling. Zijn stem is elektronisch versterkt (met een fraaie galm, wat een magisch effect heeft), hij brengt prachtige muziek mee, hij sluipt en schrijdt en danst als een kruising tussen Fred Astaire en Willem Nijholt - vals, elegant, venijnig en uitdagend. En hij schopt de hele wereld van die twee intens zielige mensenkinderen volledig door de war. Het is een waar genot om naar te kijken, en Tanghe buit dat genot ook volledig uit. Zeker als de vileine engel en de twee ambtenaren losbarsten in een muzikaal trio waar de vonken vanaf spatten en dat tegelijkertijd onweerstaanbaar komisch is - een topnummer waar ik geen genoeg van kon krijgen.
Ik heb begrepen dat de voorstelling door een aantal kranten is weggeschreven (‘Schreeuwerige ongein zonder regie’ kopte mijn ochtendkrant, en ik ben maar niet verder gaan lezen). Het publiek heeft de gang naar de voormalige manege van het universitaire instituut voor dierkunde (door de Utrechtenaren liefkozend 'De paardenkathedraal’ genoemd, nu een prachtige theaterzaal) weten te vinden. Het gezelschap heeft terecht tot een reprise besloten. De makreel is ondertussen allang weer in het ochtendblad verpakt. En laten de liefhebbers van lekker uitgespeelde hilarische humor afspreken dat we samen vooraan in de rij gaan staan. Vanaf 23 september.