HOLLAND FESTIVAL

Wonderlijke collage

Cunningham

In 2009 overleed de Amerikaanse choreograaf Merce Cunningham, een van de grootste dansvernieuwers van de twintigste eeuw. Bijna een jaar later wordt hij tijdens het Holland Festival geëerd met een drietal voorstellingen, waar 50 Years of Dance van Fransman Boris Charmatz er een van is. Het idee achter Charmatz’ choreografie is even simpel als ingenieus. Hij bekeek de biografie Merce Cunningham: 50 Years en besloot om een groep dansers de vele foto’s uit het boek één voor één te laten uitbeelden. Het resultaat is een wonderlijke collage van aan elkaar gedanste tableaux vivants. Dat is op zich al uniek, maar het feit dat 50 Years of Dance akelig dicht in de buurt komt van een originele Cunningham-choreografie maakt de voorstelling tot een belevenis.
Een beetje kennis over het werk van de Amerikaanse avant-gardekunstenaar is nodig om 50 Years of Dance op waarde te kunnen schatten. Grootste wapenfeiten van Cunningham waren het drastisch loskoppelen van dans en muziek en het introduceren van toeval in het creatieproces. Als choreograaf werkte hij onafhankelijk van de componist, en muziek en dans werden pas op het allerlaatste moment samengevoegd. Ook liet hij de I Ching, of een spelletje kruis-of-munt, de volgorde van de bewegingen bepalen. Cunningham vond dat iets werkelijk nieuws of origineels alleen kon ontstaan door het onvoorspelbare, het onbedachte, een kans te geven. Een stuk laten bepalen door de willekeurige volgorde van de foto’s in een boek ligt behoorlijk in deze lijn.
Nu waren de stukken van Cunningham natuurlijk meer dan toevalstreffers. Een choreograaf blijft niet vijftig jaar aan de top op basis van op goed geluk samengebrachte bewegingen en muziek. Hoe revolutionair zijn ideeën ook waren, constante kwaliteitsfactor in zijn werk was de heldere bewegingstaal vol sobere, prachtig uitgelijnde vormen die zonder enige franje, maar met een onuitputtelijke vindingrijkheid, op het toneel werd gezet. Ook in 50 Years of Dance wordt voor Cunninghams pure dans ruim baan gemaakt.
Charmatz deed er dan ook goed aan om zijn stuk uit te laten voeren door oudgedienden van de Merce Cunningham Dance Company. Met veel gevoel voor stijl en detail lopen, springen en rollen zij van het ene beeld in het andere waardoor vijf decennia moderne dansgeschiedenis tot leven komen. Onder deze dansers zijn ook de veel oudere Gus Solomon en Valda Setterfield. Hun geschiedenis met Merce Cunningham gaat terug tot in de jaren zestig, en het is bijzonder om te zien hoe zij hun oude glorietijd een nieuw, breekbaar leven inblazen. Hun vijf jongere collega’s zetten daar evenwel een krachtige, soepele energie tegenover.
Wat 50 Years of Dance écht boven zichzelf uittilt is het feit dat Charmatz het lef heeft gehad om zijn onderwerp niet met fluwelen handschoenen te behandelen. Zo laat hij de dansers optreden in typische Cunningham-kostuums (kleurige balletpakjes die als een tweede huid om het lichaam zitten), maar dan wel in de meest giftige combinaties als een lichtfuchsia pakje over een gillend turkooizen maillot. Ook laat hij de dansers fungeren als televisietoestel of piano, als die nu eenmaal op een bepaalde foto stonden. Dat maakt 50 Years of Dance tot een intelligente, respectvolle, maar ook ontwapenende hommage aan het werk van een groot kunstenaar, die in geen enkel opzicht stoffige of museale trekjes vertoont. Très Cunningham!

Gezien op dinsdag 8 juni in Frascati, Amsterdam. www.hollandfestival.nl