Woord en Beeld

De laatste tijd lees ik weer Duitse kranten, en mij vielen die hoofdletters op bij zelfstandige naamwoorden. Ik herinner me dat de neurochirurg en ondernemer Pierre Vinken ervoor pleitte dat woorden die een zeker Idee verkondigden met een hoofdletter geschreven dienden te worden.

Solidariteit, en Verantwoordelijkheid, maar ook Moraal en Ethiek. ‘Als een soort waarschuwing’, zei Pierre, ‘want over het algemeen volgt er dan gelul.’

Aan dat woordbeeld doen we weinig.

Als er vroeger in Vrij Nederland interviews werden gepubliceerd – althans zo herinner ik het me – dan werden grote gedeelten gecursiveerd. De redactie vond die gedeelten blijkbaar belangrijk. Ik vond dat altijd heel handig, want er zaten toen goede redacteuren bij Vrij Nederland en je wist dat die gecursiveerde delen ook het nieuws bevatten waarover gepraat zou worden.

Dertig jaar geleden heb ik eens voorgesteld dat bij interviews in Het Parool te doen, maar dat werd weggestemd. Belangrijke quotes zouden al in een kadertje in, naast en tussen het interview staan, al naar gelang de wens van de opmaker.

Toch was dat niet hetzelfde.

Door bepaalde gedeelten te cursiveren of vet te zetten, kun je als interviewer het vraaggesprek nog iets meer meegeven.

Na een vrouw, een kind en een hond is een boek het mooiste wat er is

Onlangs werd Matthijs van Nieuwkerk in de Volkskrant geïnterviewd, althans: hij wilde alleen per mail worden benaderd en per mail antwoorden.

Ik zou dan geen interview geven of als interviewer zo’n methode weigeren, maar stel dat je bepaalde gedeelten van Matthijs zijn mail in de krant zou cursiveren, dan zou je misschien wat meer van zijn persoonlijkheid kunnen laten zien.

Een van de redenen waarom ik niet geporteerd ben voor het lezen via een e-reader is dat ik mijn eigen woordbeeld kan samenstellen. Ik kan de artikelen en de pagina’s wel gewoon lezen in de vorm die de krant of het boek voorschrijft, maar ik kan de letters ook veranderen; ik kan ze groter maken, in een ander lettertype zetten. Dit wordt verkocht als vooruitgang, en dat zal ook zo zijn, maar ik hou juist van het boek om alle keuzes die zijn gemaakt. Ik heb eens met Gerrit Komrij over een letterproef gebogen gezeten. Moesten zijn gedichten in een Times, Garamond, Bodoni?

Gerrit had er verstand van, maar uiteindelijk werd er door de boekverzorger iets anders gekozen. Volkomen terecht. Boek, dikte, lettertype, de vorm van de gedichten en de inhoud van Gerrits poëzie vormden een eenheid. Wel of geen Engelse regelval was belangrijk. Registeren en centreren waren zaken waarop werd gelet. Daarom kan een boek ook zo mooi zijn. Na een vrouw, een kind en een hond is een boek het mooiste wat er is. Een e-reader zal die kwaliteit nooit bereiken. Hij is uitstekend geschikt om in het buitenland een krant op te lezen, maar de gedichten van Kafavis lees ik toch liever in een mooi gedrukt boek, waarbij de boekverzorger nog iets extra’s met die gedichten wilde doen. Bijzonder drukwerk bevordert niet alleen de leesbaarheid, maar geeft ook steun aan eventuele interpretaties.

Ik weet dat Schoonheid verandert. Want Esthetiek is Iets dat aan Mode onderhevig is. (Ik gebruik even die hoofdletters, en dat bevalt me best. Maar ik stop er nu mee.)

Je zou kunnen betogen: ‘Luister, ik had vroeger geen geld en toen kocht ik de zeer goedkope, dichtbedrukte Prisma-pockets met slechte Duitse vertalingen van Dostojevski en daardoor ben ik nou een liefhebber geworden van de Russische literatuur, dus hoe een boek eruitziet doet er eigenlijk niet toe.’

Ja, dat kan natuurlijk. Het doet me denken aan een vriendin van mij die zei dat ze door ansichtkaarten van schilderwerken van Picasso zo van Picasso is gaan houden.

Die ansichtkaarten staan tot een Echte Picasso als die Prisma-pockets tot een prachtig verzorgd boek.