Woordenjongleur

In Cyrano de Bergerac, het toneelstuk over de minnaar met de neus-der-neuzen, vallen in de loop van vijf bedrijven twee doden. Dat zijn er, zelfs voor een familievoorstelling van Pieter Kramer, twee te veel. Dus heeft tekstschrijver Arjan Ederveen voor de jaarlijkse eindejaarsverbouwing van een klassieker door het RO Theater een raamvertelling bedacht.

Medium toneel

Cyrano beleeft zijn liefdesverdriet met de beeldschone Roxane (hier met twee n’en) en tegenover zijn sneue rivaal Christian (hier Christiaan de Boer) binnen een oorlog tussen feeën en trollen. Cyrano’s kolossale neus is namelijk de fout van een fee die even niet oplette. De blunder dreigt vervolgens te worden afgestraft door een boze trollenvorst. Deze ingreep heeft talrijke en in elk geval meteen drie voordelen. Eén: alle hobbels in het verhaal die familieplezier eventueel in de weg zitten worden gewoon weggetoverd. Twee: de Cyrano-lovestory is hier een puberverhaal geworden, gadegeslagen door verontruste ouders en ouderen in alle maten, soorten en leeftijden. Drie: een happy end is verzekerd. Altijd leuk voor een familie-uitje.

Arjan Ederveen, die zelf meespeelt als Communicatie-Fee, en regisseur Pieter Kramer beginnen de onderneming met een superieure bedriegersstreek: Roxanne wordt uit het publiek geplukt en stante pede tot Stage-Fee gebombardeerd. Actrice Sarah Bannier speelt haar eerste scènes zo overdonderend verlegen dat we er collectief intrappen. Niets is heerlijker in toneel dan besodemieterd worden waar je bij zit. In de loop van het verhaal volgt een tweede ingreep die er ook wezen mag: het liefdesgestuntel in de driehoek Cyrano-Roxanne-Christiaan wordt slim gespiegeld in de van een flirt naar een heuse romance uitgroeiende verhouding tussen Opper-Fee Aurora (‘stralend ochtendlicht en middelpunt van ons bestaan’) en de Trollenvorst Knoessie Boessie. Deze aanvankelijk kansloos lijkende missie wordt overtuigend uitgevoerd door de scherp spelende en hemels zingende Sylvia Poorta en de enorme berg aan trollerige viezigheden die wordt uitgevent door Jack Wouterse. Die zijn onverstaanbaar smerige en decent door een fee getolkte brabbeltaaltje overigens rechtstreeks lijkt te hebben geleend van Jabba the Hutt uit Star Wars.

Zo’n beetje alle centrale personages krijgen een mooi zangnummer uit het internationale showrepertoire (bewerkt door Alex Klaasen). Dat worden een soort lijfliederen, afwisselend uitgevoerd als solo’s, duetten en nummers voor het hele ensemble. De hartenklop van Cyrano zit bijvoorbeeld in een adaptatie van Boum van Charles Trenet (tevens het finalenummer). Het verlangen naar een woordenjongleur als minnaar zit in Zolang jij brieven schrijft (vrij naar Céline Dion). De intense vriendschap tussen Cyrano en Christiaan wordt uitgeserveerd middels het swingende Pour un flirt van Michel Delpech. De hoogtepunten die uit de verhaallijn van het oerstuk van Edmond Rostand zijn overgebleven, worden getoond als fraai uitgespeelde nummers. Zo is er een scabreuze nieuwe versie van de ballade der Gasconjer Kadetten. En in de grootse souffleursscène onder een balkon wordt Rostands verbeeldingskracht op de voet gevolgd. Alleen de sterfscène uit de vijfde akte is geschrapt. In De Zere Neus van Bergerac wordt namelijk niet gestorven. En als het per ongeluk wel gebeurt, maken de feeën dat ongemak op den duur weer ongedaan.

Cyrano de Bergerac is en blijft een topnummer uit het toneel, maar wordt hier ook getoond als een hommage aan het variététheater, de musichall, de vaudeville, de revue. Compleet met een geschilderd voordoek en een nep-brandscherm dat is bedrukt met een opsomming van alle nummers uit een avondvullende show. De vormgeving van Niek Kortekaas (decor), Marc Heinz (licht), Sabine Snijders (kostuums), Cynthia van der Linden (grime), Ineke Duivenvoorde (poppen) en Jakop Ahlbom (speciale effecten) biedt aanmerkelijk veel meer dan de som der delen. En dat geheel volgens de altijd werkende formule voor totaaltheater: liefde + ambacht + sfeer + teamwork = magie.


Vanaf 23 januari is De Zere Neus van Bergerac op reis door heel Nederland, t/m 19 april in thuisbasis Rotterdam, rotheater.nl


Beeld: Sylvia Poorta, Ellen Pieters en Jack Wouterse in De Zere Neus van Bergerac (Leo Van Velzen).