Worstelen met de eindtijd

Na de aardbeving van Lissabon in 1755 (met naar schatting zestigduizend doden de grootste natuurramp van de achttiende eeuw) gingen er in Europa stemmen op dat hier de wil van god in het geding was. Lissabon, niet alleen getroffen door de opengescheurde aarde en de alles verwoestende vloedgolven tijdens de aardbeving, maar ook nog eens door de enorme branden en cholera-epidemieën die daarop volgden, zou zijn gestraft vanwege zijn zondige bestaan.
In een beroemd geworden gedicht klaagde Voltaire deze theologische fenomenologie van de catastrofe aan. De grote filosoof van de Verlichting riep op zich niet neer te leggen bij de berustende scenario’s die het theocratische eindtijdsdenken voorschreef. De ramp van Lissabon demonstreerde de wreedheid van de natuur en de fragiliteit van het menselijke bestaan - daarin pasten geen defaitisme en ontzag voor het goddelijke, maar was eerder strijdlust op zijn plaats, in de eerste plaats gevoed door mededogen met de slachtoffers. Voltaire zag in de catastrofe van Lissabon een sprong naar een nieuwe tijd. Juist de omvang van de verwoesting zou de mens hebben geleerd dat hij niet wordt geleid door de goddelijke hand, maar in een constant gevecht verkeert met de natuur. Op die manier probeerde Voltaire op de puinhopen van de totale destructie de fundamenten van de Verlichting te bouwen.
TROTS
Na de aardbeving in Izmit, Bursa en Istanboel deze maand, lijkt een soortgelijk proces in gang te zijn gezet in Turkije. Naar het zich laat aanzien overtreft de aardbeving van Turkije van augustus 1999 qua dood en destructie die van Lissabon 1755, en ook hier lijkt de catastrofe een nieuw tijdperk in te luiden. Signalen te over. Regeringspartij MHP, zeg maar het welpje van de ooit zo gevreesde Grijze Wolven van wijlen Alparslan Türkes, kwam bij de jongste verkiezingen nog zo spectaculair bovendrijven, maar lijkt weer even snel door het afvoerputje van de Turkse politiek te worden geloosd na de volkomen verkeerd gevallen pogingen om nog politieke munt te slaan uit de catastrofe. De nationalisten van de MHP riepen na de ramp op tot handhaving van de nationale trots. Turkije is mans genoeg de ramp af te wikkelen zonder hulp van buitenaf, met name van traditionele erfvijanden als de Grieken en de Armeniërs, aldus een der MHP-ministers, die vooral ageerde tegen een Griekse actie om bloed af te staan voor de slachtoffers van de aardbeving. Ook werd door diens toedoen een hulpkonvooi vanuit Armenië bij de Turkse grens tegengehouden. Voor de aardbeving ging dat soort Groot-Turkse retoriek er bij een fors deel van het Turkse electoraat nog in als koek. Nu keerde het verbale geweld zich tegen de spreker zelf, die met snerende commentaren in alle geledingen van de Turkse pers te verstaan kreeg dat hij maar zo snel mogelijk moest ophoepelen. Ook pogingen van de staatstelevisie TRT om naar oud gebruik toch nog een anti-Koerdische propagandaslag uit de ramp te slaan, verstierven in ongeloof en desinteresse. Daags na de ramp liet de TRT weten dat de Koerden weigerden hulp te sturen aan de getroffen gebieden, die overigens in belangrijke mate door diezelde Koerden worden bewoond. De Koerden zouden de ramp beschouwen als ‘de wraak van Ocalan’. Enkele uren later volgde een verklaring van de gedetineerde PKK-leider, die vanuit zijn gevangeniseiland bij Istanboel niet alleen liet weten dat hij de ramp zelf veilig had doorstaan, maar ook nog opriep tot samenwerking tussen Turken en Koerden teneinde de tragedie zo snel mogelijk achter zich te laten.
FABELTJES
Het bloeddoorlopen fanatisme dat de Turkse politiek door de jaren heen zo onbewoonbaar heeft gemaakt, lijkt even goed door de aardbeving te zijn getroffen als de broze flatgebouwen van Izmit en Bursa. ‘De aardbeving heeft aangetoond dat alle praatjes over die sterke Turkse staat fabeltjes zijn’, aldus een net uit het rampgebied teruggekeerde Turks-Nederlandse student uit Amsterdam. ‘Als de aardbeving iets heeft opgeleverd, dan is het wel het besef dat de Turkse overheid, inclusief het leger, eigenlijk totaal onmachtig is. Terwijl de Turkse politieke partijen traditiegetrouw een intern gevecht op leven en dood met elkaar voerden, is het overheidsapparaat volkomen verwaarloosd. Daardoor staat Turkije nu machteloos tegenover de enorme catastrofe. Het duurde alleen al dagen voordat bekend werd hoe groot de schade van de aardbeving was. Daarna bleek dat het leger nauwelijks werd ingezet om burgers te bevrijden uit de puinhopen, maar alleen aan zichzelf dacht. Maar het volk pikt dat niet langer. De traditionele politieke slogans hebben ineens hun betekenis verloren. Niemand hecht er meer waarde aan. Als dat doorwerkt in de Turkse politiek, volgt er misschien toch nog iets goeds uit de ramp.’
NOSTRADAMUS
Een geheel eigen visie op de eindtijd had een politiecommissaris in het Braziliaanse Bahia. Tijdens de totale eclips van 11 augustus jl. ging de man over tot het vrijlaten van de drie mannen die hij in detentie had zitten. De politiechef, aanhanger van de profetieën van Nostradamus, was ervan overtuigd dat het einde van de wereld aanstaande was en achtte het na de consumptie van enige liters wijn onmenselijk zijn gevangenen hun laatste uren achter tralies te laten doorbrengen. Van de drie ontzette gevangenen ontbreekt nog ieder spoor.
De politiechef verblijft inmiddels in zijn eigen gevangenis.