Wraak voor koloniale wandaden

Johannesburg - Zuid-Afrika is geen uitzondering op de stelregel dat machthebbers het DNA van hun voorgangers erven. De apartheidsregering vond het destijds noodzakelijk om journalisten voor het gerecht te slepen om hen te dwingen hun bronnen prijs te geven. Onlangs besloot ook het post-apartheidsregime tot deze maatregel, daarmee extra en onnodige ruchtbaarheid gevend aan een toch al delicate kwestie: veiligheid tijdens het wereldkampioenschap voetbal 2010.
Het begon allemaal midden januari met een uitzending van de commerciële zender eTV, die in Soweto twee criminelen had opgespoord die wel voor de camera wilden verklaren dat ze het op buitenlandse voetbalsupporters hadden gemunt. Het tweetal - de een met een nylonkous en de ander met een pistool en joint - waarschuwde dat ze niet terug zouden deinzen voor moord. Als motivatie gaven ze wraak voor koloniale wandaden.
Dat is natuurlijk geen reclame voor het voetbalfestijn. De volgende dag stonden de telefoons van praatradioprogramma’s roodgloeiend. De pers sprong er bovenop en de kwestie ging in combinatie met andere verhalen, zoals de verkoop van messteekvrije vesten door een Engels bedrijf, een eigen leven leiden, alsof half Soweto in afwachting van de voetbalinvasie op het punt staat pistolen en messen van onder het matras te halen.
Politieminister Nathi Mthetwa en commissaris Bheki Cele reageerden als door een hond gebeten en eisten dat eTV zijn bronnen zou prijsgeven zodat het tweetal gearresteerd kon worden. Kort daarna bleek dat iemand die betrokken was bij het interview inmiddels ook al zelfmoord had gepleegd. Het ging om de tussenpersoon die voor de contacten had gezorgd. In een afscheidsbriefje gaf hij eTV de schuld van zijn wanhoopsdaad. Zijn leven was door het tv-programma ondraaglijk geworden, schreef hij. Niet lang daarna werd een van de verdachten (met de joint en het pistool) gearresteerd. Hij beweerde tweehonderd euro voor het interview te hebben gekregen.
Maar hiermee was het bizarre drama nog niet voorbij. Ondanks de arrestatie werden de verslaggever van eTV en zijn nieuwschef toch gedagvaard om hun bronnen prijs te geven. De politie greep daarbij terug op de beruchte Sectie 205 van de Criminal Procedure Act, die in het verleden door het blanke veiligheidsapparaat werd aangewend om ‘terroristen’ te arresteren. 'Door middel van deze dagvaarding probeert de politie, terugvallend op wetten uit het apartheidstijdperk, journalisten het recht te ontzeggen om onbevreesd verslag te doen, en tevens onthoudt ze het publiek het recht op informatie’, zei de vice-voorzitter van de Zuid-Afrikaanse Persraad, Bewyn Petersen. Volgens commissaris Cele had de politie geen andere keus. 'Wij vroegen eTV om medewerking. In plaats daarvan staken ze hun middelvinger naar ons op. De rechtsgang was de enige optie voor ons.’
De dagvaarding werd uitgesteld. Maar het geeft te denken dat twee benevelde praatjesmakers uit Soweto zoveel ellende kunnen veroorzaken.