Hoofdcommentaar: Wreedheid bij volmacht

Wreedheid bij volmacht

«Hoewel deze militanten zichzelf beschouwen als heilige strijders, zijn ze in de ogen van het Westen niet veel anders dan de communisten die de vrije wereld tijdens de Koude Oorlog lastigvielen», schrijft de Britse onderzoeksjournalist Simon Reeve in zijn boek Nieuwe jakhalzen. In zijn verhandeling over de toekomst van het islamitische terrorisme schetst hij enkele overeenkomsten met dat andere Kwaad, het Kwaad van het communisme. De politieke islam is totalitair; islamistische terroristen geloven heilig in een einddoel en zijn verbluffend goed getraind en georganiseerd.

Ook in het bestrijden van de terreur ontdekt Reeve tal van overeenkomsten met de Koude Oorlog. De rol van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is nagenoeg onveranderd. En er is zelfs een nieuwe «dominotheorie» opgedoken: als fundamen talisten de macht overnemen in Egypte of Algerije, zullen heel Noord-Afrika en het Midden-Oosten, met Saoedi-Arabië en al, volgen. Dezelfde theorie diende in de Koude Oorlog om westerse inmenging en militaire steun aan menige «bedreigde» staat te rechtvaardigen. Heden ten dage dient ze exact hetzelfde doel.

Eén overeenkomst kon Simon Reeve nog niet kennen toen zijn boek in 1999, twee jaar voor de aanslagen in de Verenigde Staten, verscheen: de Amerikaanse oorlog tegen het terrorisme wordt net als de Koude Oorlog grotendeels uitgevochten «bij volmacht», door gelegenheidsbondgenoten. Dit verschijnsel, de war by proxy (oorlog per volmacht), droeg tijdens de Koude Oorlog bij tot het grandioos uit de hand lopen van bloedige burgeroorlogen in Azië en Afrika.

In Afghanistan is het de Noordelijke Alliantie, een bonte verzameling facties die elk om hen moverende redenen strijden tegen wat over is van de Taliban en al-Qaeda, die de volmacht op zak heeft. Op de Filippijnen en in Colombia zijn het niet bepaald kosjer opererende regerings militairen die het vuile werk opknappen. Ook op de Balkan werden volmachten uitgedeeld. Toen het Westen eenmaal inzag dat er slechts een militaire oplossing was voor de strijd in Bosnië betraden verse, door Britten, Duitsers en Amerikanen getrainde en bewapende Kroaten en Bosnjakken het strijdtoneel. In Kosovo leverde het Kosovaars-Albanese uçk de grondstrijdkrachten, terwijl de Navo van vijf kilometer hoogte bombardeerde. Daartoe moest het uçk wel eerst worden verwijderd van de Amerikaanse lijst met terroristische organisaties.

In Afghanistan komt de oorlog per volmacht momenteel het meest aan de oppervlakte. Nog altijd maken eenheden van de Noordelijke Alliantie, bijgestaan door Amerikaanse en Britse mari niers en commando’s uit een heel scala (pro-)westerse landen, jacht op overblijfselen van al-Qaeda en de Taliban van moellah Omar. Westerlingen sneuvelen er nauwelijks, Afghanen vallen bij bosjes.

Afgelopen week onthulde Newsweek dat in het Afghaanse Dasht-e-Leili honderden lijken van jonge Taliban- en al-Qaeda-strijders in een massagraf zijn gedumpt. De mannen kwamen om het leven door uitdroging en verstikking. Nadat ze krijgs gevangen werden gemaakt door troepen van de Noordelijke Alliantie werden ze als vee samen gepropt in verzegelde containers, en in de blakende hitte afgevoerd. Sommigen met de handen op de rug gebonden; zonder drink water, zonder zuurstof. Slechts een enkeling overleefde de transporten. Newsweek vond geen bewijzen voor directe betrokkenheid van Amerikaanse militairen. Wel vindt het weekblad het verdacht dat het Pentagon weigert ook maar iets los te laten over Amerikaanse activiteiten in het betreffende gebied, en stelt het vast dat Amerikaanse defensiewoordvoerders valse informatie aan Newsweek verstrekten. Ook is opmerkelijk dat de Verenigde Naties noch het Rode Kruis actie hebben ondernomen, ook al hadden ze sterke aanwijzingen dat er een massaslachting had plaatsgevonden. Newsweek citeert uit een geheim VN-memo waarin gewag wordt gemaakt van de «politieke gevoeligheid van de zaak».

De transporten des doods werden uitgevoerd op last van «generaal» Rashid Dostum, die eerder reeds krijgsgevangenen in waterputten liet gooien en eens een ongehoorzame soldaat liet overrijden door een tank voor het front der troepen.

De beroemde Amerikaanse commando-eenheid 595, opererend per paard, werd al in het begin van de oorlog aangewezen om het contact met Dostum te onderhouden. Regelmatig verkeren ze in zijn aanwezigheid. Sommige operaties worden gezamenlijk gepland.

De Amerikanen weten wat voor vlees ze in de kuip hebben. Al vanaf 1991 werden verscheidene leiders van de Noordelijke Alliantie, onder wie Dostum, aangeklaagd in rapporten van Amnesty International en Human Rights Watch.

Het uitdelen van volmachten in de oorlog tegen het terrorisme is ingegeven door de wens de kosten laag te houden: zowel in financiële zin als wat betreft slachtoffers in de eigen gelederen. Maar op een niet onbelangrijk punt wordt war by proxy duur betaald. Want per volmacht worden eveneens mensenrechten geschonden en de Geneefse Conventies verpulverd.

Dat zal alleen niets veranderen aan de gangbare praktijk. Sterker nog, nu vervolging door het Internationaal Strafhof tot de mogelijk heden behoort, hebben de VS er nóg meer belang bij om de andere kant op te kijken en dubieuze facties hun gang te laten gaan. Evenals hun bondgenoten die wél het Strafhof-verdrag hebben geratificeerd.