X-files in verf beeldende kunst

Iedereen die wel eens de moeite heeft genomen om in de Sint-Bavokerk te Gent Het Lam Gods te bekijken, kent de bekoring die van dit polyptiek uitgaat. Vierentwintig panelen die tezamen een duizelingwekkend visioen openbaren. Een wereld vol geheimen en raadsels. Zoals de nog steeds niet getraceerde substantie X die deel uitmaakt van het speciale olieverfmengsel dat Jan van Eyck gebruikte. En Van Eycks alchimistische activiteiten, die misschien een verklaring vormen voor de vele esoterische verwijzingen en cryptische spreuken. Of het raadsel van het verdwenen paneel ‘De rechtvaardige rechters’, dat nog steeds voedsel geeft aan allerlei complottheorieën rond de queeste naar de Heilige Graal. In het slordig geschreven maar smakelijke boekje Mysteries van Het Lam Gods (1991) zet Patrick Bernauw in een soort X-files van de late Middeleeuwen de talloze anekdoten, verzinsels, wetenswaardigheden en theorieën op een rijtje. Van Filips de Schone tot Hitler. Het tekent de mythische aantrekkingskracht van Het Lam Gods dat al die veelal apocriefe verhalen je toch telkens weer naar het werk zelf toetrekken.

Zes van de kunstenaars die aan de tentoonstelling Van het lam de laatste dingen deelnemen (Gerda ten Thije, Janpeter Muilwijk, Rinke Nijburg, Gijs Frieling, Stijn Peeters, Hewald Jongenelis), hebben gewerkt aan een moderne pendant van de voorkant van het Gentse altaarstuk. Ieder heeft op de aan hem of haar toegewezen panelen het met het origineel corresponderende tafereel geschilderd. De samengevoegde panelen vormen een Gesamtkunstwerk dat oogt als een oprecht huldebetoon aan het voorbeeld. Het zijn liefdevolle commentaren die, hoe verschillend ook, in hun navolging eerder persoonlijk dan volgzaam zijn. Jongenelis maakt van de Ridders van Christus en de Heilige Heremieten mystiek surrealisme. De musicerende engelen van Janpeter Muilwijk ademen een sobere sereniteit. Het merendeel van de overige losstaande kunstwerken is geïnspireerd op de achterkant van Het Lam Gods of parafraseert de religieuze scènes met een knipoog. Zo worden de zingende engelen bij Ellen Grote Beverborg brutale schoffies. En haar ‘Annunciatie’ een dubbelzinnige ontmoeting in het bos, waar de ongeduldig geworden engel Gabriël het pesterige pubermeisje Maria tevergeefs lijkt toe te bijten: 'Kom hier, jij!’ Een engel met een geloofscrisis van Grootendorst & Van den Berg is met krijt in steenrood op schoolbordzwart getekend. Een crisis die met één veeg bezworen kan worden. De tentoonstelling concentreert zich met graagte op de schilderachtige aspecten van het veelluik. Voor even staat de schilderkunst niet ter discussie. Het gaat om het plezier in het schilderen. De aantrekkelijkheid van eeuwenoude symbolen, van verf die zich verliest in een feest van details en vanzelfsprekende mystiek. Complex, gelaagd, virtuoos, is Het Lam Gods een onmisbaar baken voor de schilder als smulpaap. + Amsterdam binnenstebuiten - Amsterdamse interieurs gefotografeerd door lezers van Ons Amsterdam - Honderd jaar familiekiekjes geven een verhelderend beeld van Amsterdamse woningen toen woongenot vooral bepaald werd door de inventiviteit van de bewoners om de beperkte ruimte - met een nu onvoorstelbaar gebrek aan comfort - leefbaar te maken. De bescheiden tentoonstelling levert onbedoeld een relativerende bijdrage aan het trendy kunstdiscours over privacy, privé en publieke ruimte. Amsterdams Historisch Museum, Nieuwezijds Voorburgwal 359, t/m 7 mei, ma t/m vrij 10.00-17.00 u., za en zo 11.00-17.00 u., 020-5231822.