`ze weten te weinig van racisme om het als motief te hebben

EEN BLIK OP DE Kafka-lijst van (mogelijk) racistische en/of rechts- extremistische incidenten leert dat in de maand augustus 1994 achttien voorvallen werden geregistreerd (zie de rechterpagina); vergeleken bij het maandelijks gemiddelde geen afwijkende score.

Nader onderzoek van enkele gevallen levert het volgende op:
Op 2 augustus werd een 45-jarige Iraanse asielzoeker uit Oegstgeest zwaar mishandeld door twee jongens van 24 en 29 jaar, die hem ervan beschuldigden een paar meisjes lastig te hebben gevallen met opmerkingen en handtastelijkheden. Volgens ooggetuigen zat de man zonder iemand te hinderen een boek te lezen op een grasveld aan de Klinkerbergerplas toen hij plotseling van achter werd aangevallen. De man liep een ernstig beschadigd oog, een gebroken neus en arm en allerlei inwendige kneuzingen op.
Was er sprake van racisme? Dat is moeilijk vast te stellen, meent H. Slootbeek van Vluchtelingenwerk in Oegstgeest: ‘Het was in elk geval de eerste keer dat zo'n zware mishandeling zich voordeed in deze regio.’ 'Absoluut niet aan de orde’, zegt politiewoordvoerder A. Gravekamp, die zich de zaak nog levendig voor de geest kan halen: 'Het had willekeurig wie kunnen overkomen. Overmatig alcoholgebruik was waarschijnlijk de hoofdoorzaak.’
De daders, afkomstig uit Nieuwegein en Utrecht, werden in Noordwijk aangehouden. Zowel de politie als de advocaat van het slachtoffer namen de zaak hoog op en beloofden er serieus werk van te maken. Maar vanaf het moment dat de verbaliserende agent met vakantie ging en de advocaat het voorval overdroeg aan een ander, werd de zaak op de lange baan geschoven.
Pas onlangs is het proces verbaal ingediend bij de officier van justitie: 'Openlijke geweldpleging c.q. zware mishandeling’ luidt de tenlastelegging. Mogelijk racisme of discriminatie is niet aan de orde. Of tot vervolging wordt overgegaan hangt mede af van het feit of de twee daders meer op hun kerfstok hebben. Naar alle waarschijnlijkheid wordt volstaan met een geldboete. Het slachtoffer, dat inmiddels een vaste verblijfsvergunning heeft, kampt met naweeën. Hoewel hij indertijd in de Volkskrant liet weten dat het allemaal 'nogal meeviel vergeleken met de terreur die hij heeft meegemaakt in Iran ’, is hij labiel en heeft hij last van pijn en gevoelloosheid in zijn dij. Voor de zekerheid draagt hij permanent een mes op zak.
OP 6 AUGUSTUS DEED R. Okuyucu, een 23-jarige Zaandammer van Turkse afkomst, in Oostzaan aangifte van mishandeling door een groep skinheads. De jongen was een Israeli te hulp geschoten die naar buiten was gesleurd door de skinheads, die verkondigden dat joden en Turken hier niets te zoeken hadden. De Israeli wist te ontkomen, maar Okuyucu werd door drie jongens in elkaar geschopt en geslagen, terwijl drie anderen de Hitler-groet brachten en riepen 'Duitsland is groot’. Volgens Okuyucu droegen ze T-shirts met afbeeldingen van Hitler. Eerder die avond was de Zaandammer door leden van de skinhead-groep te verstaan gegeven dat hij niet met Nederlandse meisjes moest praten en maar beter kon 'oprotten naar Poelenburg’, een Zaandamse wijk met veel allochtonen. Tijdens de vechtpartij keken omstanders toe zonder dat iemand van hen ingreep. Ook na afloop van de gebeurtenissen meldde zich, tot ontsteltenis van de politie, geen enkele getuige: 'En dat terwijl bij dodenherdenking het halve dorp uitloopt.’
Zes Oostzaanse jongeren in de leeftijd van 14 tot 21 jaar werden gearresteerd. Drie van hen bekenden de mishandeling en het brengen van de Hitler-groet. De andere drie, allen minderjarig, werd alleen belediging ten laste gelegd. 'Een aanklacht wegens discriminatie zat er niet in’, aldus politiewoordvoerder H. Moleman: 'Voor strafrechtelijke vervolging is toch meer nodig. Er is uitgebreid overleg geweest met de officier van Justitie, maar er is niet gezegd: “Vuile Turk, rot op naar je eigen land.” En zelfs in zo'n geval is het nog moeilijk. Belediging is nu het hoogst haalbare. Juist omdat we willen dat het tot veroordeling komt is hiervoor gekozen.’
Okuyucu deed in eerste instantie geen aangifte van racisme of discriminatie, maar van 'eenvoudige mishandeling’. Pas een paar dagen later werd aangifte gedaan van racistisch geweld. 'Onder druk van het meldpunt voor racisme is het zo'n toestand geworden’, zegt Moleman, die het nog steeds op 'pure stoerdoenerij’ houdt: 'Die jongens houden er nu eenmaal de gewoonte op na elkaar met de Hitler-groet aan te spreken. Bovendien was er alcohol in het spel, dat ontaardt gauw in vechtpartijen.’ Ook R. Boes, voorlichter van de gemeente Oostzaan, gelooft niet in een racistische motief: 'Ze lijken nauwelijks genoeg af te weten van racisme om dat als doordacht motief te hebben.’
In Oostzaan werden eerder racistische leuzen en hakenkruizen geklad, brandjes gesticht en andere vernielingen aangericht door een groep jongeren, maar van nazi- sympathieën was bij dit clubje, volgens de politie, niets bekend. Het onderzoek naar de mishandelingszaak is inmiddels afgerond.
Een van de daders, een minderjarige jongen, heeft een boete van 250 gulden betaald wegens geweld op de openbare weg. Over discriminatie of belediging is met geen woord meer gerept.
IN DELFZIJL werden op 13 augustus vernielingen aangericht in moskee Yunus Emre. De koran en foto’s aan de muren werden in stukken gescheurd en er werden fascistische leuzen ('I love Adolf Hitler’ en 'RudolfHess’) op het schoolbord geklad, met verwijzingen naar de Ku Klux Klan en het Aktiefront Nationale Socialisten. Politiewoordvoerder E. Ritsema liet destijds weten dat het hier niet eenvoudig om 'een kwajongensstreek’ ging, maar dat er, naar hij vreesde, 'beduidend meer’ achter zat: 'De vreemdelingenhaat steekt enorm de kop op en Duitsland is hier natuurlijk niet ver vandaan. ’ Zijn oordeel is sindsdien opmerkelijk afgezwakt. Immers, soortgelijke incidenten hebben zich niet meer voorgedaan. En met de vreemdelingenhaat valt het eigenlijk ook wel mee: 'In Delfzijl wonen veertig nationaliteiten vreedzaam bijeen. Als zich incidenten voordoen, is daar slechts een enkeling bij betrokken. Extreem-rechtse partijen krijgen hier geen voet aan de grond.’
Dat is echter nog maar de vraag, zoals onlangs bleek uit de aangekondigde oprichting van een nieuwe extreem-rechtse partij door de Groningse neo-nazi Eite Homan. De veronderstelling dat het Aktiefront Nationale Socialisten (ANS) onder leiding van Homan betrokken was bij de vernielingen en de bekladding, ligt zeer voor de hand. De daders verwezen met hun leuzen naar het ANS, dat de dagen daarvoor in het nieuws was doordat Homan zijn antwoordapparaat beschikbaar had gesteld voor het doorgeven van berichten aan Duitse neo-nazi’s die in die week de sterfdag van Rudolf Hess herdachten. Volgens de politie is echter op geen enkele manier gebleken dat het ANS iets met de actie te maken had. Het onderzoek is inmiddels afgesloten zonder dat het iets heeft opgeleverd.
De Turkse Culturele Vereniging voor de Islam is ongerust: 'Het was de eerste keer dat hier zoiets ergs gebeurde. Twee jaar geleden werden leuzen van gelijke strekking op de moskee gespoten, maar dat werd toen niet erg serieus genomen. Gelukkig wordt het dat nu wel.’ Maar ook dat levert kennelijk niets op. Het meldpunt voor discriminatie in Groningen is vanwege een subsidiestop in mei 1994 opgeheven. Voor klachten of informatie moet men naar het Anti-Discriminatie Bureau in Drente, dat door vrijwilligers draaiend wordt gehouden. Van de bekladdingen in Delfzijl weet men daar echter niets af.
TIJDENS EEN grootscheepse actie in Haarlem op 17 augustus werden twintig winkels, bedrijven en instellingen beklad met racistische leuzen. Het Nazi Front Nederland (NFN) eiste de verantwoordelijkheid op en dreigde met aanslagen en brandstichtingen. Vooral shoarmazaken en buitenlandse restaurants waren de dupe. Ook het Anti-Discriminatie Bureau (ADB) in Haarlem was volgekalkt. G. Ankon van het ADB: 'Deze bekladdingen waren zo omvangrijk dat ze onmogelijk door slechts een paarjongelui in een opwelling kunnen zijn aangebracht. Steeds regelmatiger worden racistische en neo-nazistische pamfletten verspreid, sinds een poosje ook gericht tegen onze bestuursleden. Laatst zijn bij iemand ruiten ingegooid en andere vernielingen aangericht.’
Terwijl pamfletten, dreigbrieven en telefoontjes vroeger vooral verwezen naar de Centrumdemocraten of CP'86, worden de laatste tijd steeds vaker SS-tekens, hakenkruizen en allerlei neonazistische kreten gebruikt. Van het NFN is sinds de. bekladding in augustus niets meer vernomen. De politie stelde een groot onderzoek in, maar dat liep dood. Andere gerichte acties zijn er sindsdien niet geweest.
'Ach, het waren een stelletje oproerkraaiers die aandacht wilden’, meent voorlichter Van Egmond: 'Daar valt niets van te vrezen.’
Incidenten in augustus 1994
1 augustus: Racistische leuzen geklad op het kantoor van een advocaat in Rotterdam, die de belangen behartigt van een Zaïrees meisje dat met uitzetting is bedreigd.
2 augustus: Een Iraanse asielzoeker wordt zwaar mishandeld in Oegstgeest.
3 augustus: Brandstichting in Goor in een aantal bedrijfsloodsen waarvan de eigenaar joods is. De politie ontvangt een brief ondertekend met een hakenkruis, waarin de brandstichting opgeëist wordt en met meer aanslagen wordt gedreigd.
5 augustus: Verzetsmonument in Staphorst vernield. Het gebeurt wel vaker dat er letters van het monument verdwijnen. Deze keer zijn twee namen in hun geheel weggehaald.
6 augustus: Een Apeldoorns echtpaar uit racistische provocaties richting een Surinaams gezin. Dit leidt tot een massale vechtpartij in een Almelose kroeg. Twee mannen worden gearresteerd.
6 augustus: Turkse man doet in Oostzaan aangifte van mishandeling door tien skinheads.
8 augustus: Poging tot het omzagen van een houten verzetsmonument aan de Baarsjesweg te Amsterdam.
12 augustus: Jongeren in ’s-Gravendeel raken slaags met asielzoekers. De politie sluit niet uit dat de jongeren de vechtpartij hebben uitgelokt. Er bestaat nogal wat verzet tegen het asielzoekerscentrum.
13 augustus: Een moskee in Delfzijl wordt vernield en beklad met fascistische leuzen en verwijzingen naar de Ku Klux Klan en het Aktiefront Nationale Socialisten.
4 augustus: Zigeuners in Amsterdam krijgen een racistische brief van de Amsterdamse politie in samenwerking met de gemeente, waarin zij gemaand worden zich ,als gasten’ te gedragen. De gemeente biedt hiervoor twee dagen later haar excuses aan. De verantwoordelijke ambtenaar wordt niet disciplinair gestraft.
14 augustus: In Krimpen aan de IJssel raken Zuidmolukse jongeren slaags met de politie. Volgens de Molukse Raad worden hierbij door diverse agenten racistische opmerkingen gemaakt.
17 augustus: In Haarlem worden twintig winkels, bedrijven en instellingen beklad met racistische leuzen. Het 'Nazi Front Nederland’ eist de actie op en dreigt met aanslagen en brandstichtingen. Vooral shoarmazaken en buitenlandse restaurants zijn het slachtoffer van de bekladdingen.
20 augustus: Een 32-jarige man van Turkse afkomst wordt in Leeuwarden aangehouden wegens rijden op een fiets zonder licht. Hij moet mee naar het bureau, waar hij zich moet uitkleden in verband met een ,veiligheidsfouillering’. Hij zou daarbij zijn uitgescholden voor 'vieze vuile buitenlander’. Hij dient een aanklacht in wegens discriminatie, mishandeling en belediging.
21 augustus: Molotovcocktail naar binnen gegooid bij Turkse bakker in Den Haag. Vermoed wordt dat het om een familie- of burenruzie gaat. Geen enkele groepering eist de aanslag op. Voor de winkel bleek nog een molotovcocktail te liggen, en binnen lag een derde die niet tot ontbranding was gekomen.
26 augustus: Bij woonwagenkamp in Valkenswaard worden hakenkruizen, jodensterren, racistische en beledigende teksten geklad.
28 augustus: Een automobilist wordt op een parkeerterrein bij het recreatiegebied Spaarnwoude lastig gevallen. Zijn auto wordt klem gereden, maar hij weet te ontkomen. Zes mannen uit Haarlem en Heemskerk worden gearresteerd. Enkelen van hen bekennen dat ze 'homo’s wilden pesten’. Ze hebben ook wapens bij zich.
30 augustus: In Oostzaan wordt een school met hakenkruizen beklad. Ook in Baarn zijn gedurende de maand augustus de leus 'Kaffers dood’ en hakenkruizen geklad. 'Ze weten te weinig van racisme om het als motief te hebben’