Film

ZELDEN DE DIEPTE IN

FILM The Darjeeling Limited

De nieuwe film van Wes Anderson (1969), die eerder Rushmore (1998), The Royal Tenenbaums (2001) en The Life Aquatic with Steve Zissou (2004) maakte, heeft een vreemde constructie: eerst is er een korte film van ongeveer dertien minuten, Hotel Chevalier getiteld, met vooraf de mededeling dat dit ‘deel 1’ betreft. Daarna begint de hoofdfilm, The Darjeeling Limited, die volgens de aftiteling ‘deel 2’ is. Het formalisme, doorgaans met een vette knipoog, is exemplarisch voor Andersons obsessie met titels en kaartjes en bordjes en andere grafische voorstellingen die als letterlijke en figuurlijke richtingwijzers in zijn films verschijnen.

In The Darjeeling Limited zijn die richtingwijzers in eerste instantie letterlijk. Per trein reizen de drie Whitman-broers, Francis (Owen Wilson), Peter (Adrian Brody) en Jack (Jason Schwartzman), door India op zoek naar hun moeder, Sister Patricia (Anjelica Huston), die zij al jaren niet hebben gezien. Het grootste deel van de reis gaat per Darjeeling Limited, een gedroomde trein die de broers door het Indiase landschap voert. Tijdens de reis borrelen onderdrukte gevoelens naar boven terwijl de broers met buitenissige personages in contact komen: een beeldschone treinstewardess, haar man, een boosaardige sikh, en drie jongens die ergens in een riviertje in moeilijkheden raken en die moeten worden gered. Door hun contact met de personages worden de broers gedwongen hun onderlinge relatie in ogenschouw te nemen. Zo ontpopt The Darjeeling Limited zich tot een parabel over de liefde, de familie en de mogelijkheid van geestelijke loutering.


Het is een energiek gemonteerd werk met acteurs die allemaal in topvorm zijn (vooral de onovertroffen Bill Murray, die in de drie minuten waarin hij op het scherm verschijnt een onvergetelijk personage neerzet). Maar de film behoort toe aan Wes Anderson, een regisseur met een innovatieve visuele stijl. Zijn belangrijkste stijlmiddel is het ‘platte beeld’. Net als in zijn verrukkelijke avonturenkomedie The Life Aquatic is het beeld in The Darjeeling Limited bewust tweedimensionaal, en doet de regisseur géén poging de derde dimensie met camerabeweging of lensmanipulatie te suggereren. De camera beweegt van zijkant tot zijkant over het scherm, maar zelden de diepte in.

Het resultaat is, paradoxaal genoeg, een rijke, gelaagde film. Op zeker moment zitten de Whitman-broers bijvoorbeeld te luisteren naar het bitterzoete liefdesliedje Where Do You Go To (My Lovely), van singer-songwriter Peter Sarstedt. Het liedje is een leidend motief, een richtingwijzer. Het klonk eerder, in ‘deel 1’, in die mysterieuze korte film Hotel Chevalier waarin Charlie Whitman zijn minnares (Natalie Portman) ontvangt. Het nummer illustreert de erotische liefde, én preludeert op de langere film die komen gaat. Zo krijgt het platte beeld bij Anderson juist een extra dimensie van betekenis: de context, sociale relaties, dáár gaat het om. De mens is slechts mens wanneer hij past binnen een gezin en een familie, of surrogaatversies hiervan. Dan is geestelijke balans mogelijk, dan kan de liefde floreren.

Wes Anderson, The Darjeeling Limited, te zien vanaf 28 maart