Televisie

Zelden Zaai

Televisie: twintig jaar ‹Achterwerk›

Ter gelegenheid van twintig jaar Achterwerk brengt de VPRO een pracht dvd-box uit met toppers van toen en nu. Bij de presentatie zong mevrouw Ten Kate het lied waarin ze zaken noemt waar ze van houdt, zoals «een beeldige blouse» en «leuke jonge mensen in zo’n hippe spijkerbroek». Daarna overhandigde ze het eerste exemplaar aan een good looking twintiger die geen Bekende Neder lander was. Dachten we. Tot we de vermaarde Achterwerk-in-de-kast-aflevering zagen waarin een jochie van zes de kijkers alles over paling zal vertellen. Hij heeft er een bij zich die hij in een bak water wil stoppen, maar het dier ontsnapt keer op keer en uiteindelijk schuift de jonge held treurig het gordijntje dicht. De scène behoort tot het collectief geheugen van talloze toenmalige kijkende kinderen en hun ouders vanwege tranen van het lachen met «ach, gossie»-ondertoon. Nu stond die pechvogel daar en kreeg de box.

In dat moment van eerherstel kwamen nogal wat Achterwerk-aspecten bijeen. Allereerst de ontmoeting van mevrouw Ten Kate met «De Kast», nummer 6 en 9 op de lijst van beste Achterwerk- programma’s ooit – volgens recente kijkersenquête: een complete dramaserie versus een simpel doch briljant idee. In allebei blinkt Achterwerk uit, van Madelief tot De Daltons; en van Lekker dansen (passanten maken dansje) tot Buikzingen.

Die kast waarin kinderen hun ding mogen doen is misschien wel de mooiste tv-vondst ooit, zoiets als de uitvinding van het wiel, en het is mij een raadsel waarom dat ooit is gestopt. Of het moet zijn om de prijzenswaardige reden dat de VPRO niet op bewezen succes wil teren.

In het Ten Kate-lied wordt een ander Achterwerk-element zichtbaar. De tekst bevat een zelfportret dat de volwassen kijker onmiddellijk sociologisch en psychologisch duidt door woordkeus en levensbeschouwing. Geen kind dat dat kan. Dat is dan ook een veelvuldig verwijt aan Achterwerk: over de kinderhoofden heen. Nee, daar hoef je bij Bassie, Kokkie, Gert en Plop niet bang voor te zijn: die zitten zo stijf op hun hurken dat ze nooit meer overeind komen – als ze niet al van zichzelf geestelijke dwergen zijn.

De kracht van Achterwerk is dat ze daar zonder minachting voor kinderen maar ook zonder infantiliteit maken wat ze zelf leuk of mooi of goed vinden. Wat vaak producties oplevert die op meerdere niveaus zijn te genieten. Achterwerk houdt van vies (Rembo) en lelijk (Tampie; Theo en Thea), van chaos en ontregeling. Het slaat hinderlijk zoemende pedagogen van de revers van programmamakers waardoor het soms gierend mis gaat, maar waardoor veel vaker redelijke tot prachtige programma’s ontstaan die zelden Zaai zijn.