Liefdesromans - Als stromend water

Zelfkastijding

Het in de literatuur nogal uitgemolken thema liefde maakt van veel romans would-be romans. Maar uiteraard zijn er boeken die het bloed van de Groene-recensenten aan de kook brachten.

De Belgische schrijfster Marguerite Yourcenar had geen moeite met het versieren van vrouwen die ze aantrekkelijk vond, maar ook de tragische gewoonte verliefd te worden op homoseksuele mannen. Dit heb ik altijd een aandoenlijk biografisch gegeven over de markante schrijfster gevonden; er zijn zo oneindig veel manieren waarop we onszelf, en anderen, kunnen kwellen in de liefde. In haar oeuvre wemelt het van de tragische en onmogelijke liefdes. Zoals in het vroege Het genadeschot waarin een Pruisische officier die in stilte van zijn kameraad houdt het object van hartstochtelijke en fatale liefde van diens zus wordt. Of het magistrale Herinneringen van Hadrianus, over de Romeinse keizer die steeds terugkeert naar de beeltenis van de kwikzilveren, jong gestorven Antonius.

Maar mijn favoriet is de novelle, eigenlijk een lang verhaal, Anna, soror… opgenomen in de bundel Als stromend water. Anna en Miguel groeien op in Napels aan het eind van de zestiende eeuw. Ze zijn afstammelingen van een lieftallige moeder, rustig en wijs en opgegroeid binnen de Italiaanse humanistische traditie, en de Spaanse Don Alavarez. Die laatste is in de geest van de Contrareformatie zeer somber en devoot katholiek en wisselt korte uitspattingen van zonde af met lange episodes van wroeging en zelfkastijding.

Na de vroege dood van de moeder zijn de adellijke kinderen grotendeels op elkaar aangewezen. De incestueuze liefde tussen Anna en Miguel bloeit op in de week tussen Goede Vrijdag en Pasen. Miguel meldt zich aan als vrijwilliger op een van de galeien die op zeerovers jagen, een dappere maar omslachtige boetedoening en zelfmoord ineen. Anna schikt zich in een gearrangeerd huwelijk met een opportunistische Vlaamse edelman. Beiden blijven op eigen wijze trouw aan die ene liefde.

In dit liefdesverhaal wordt een historisch moment dat we kennen van sombere schilderijen en half duistere kerken bevolkt door intens voelende en levende mensen van vlees en bloed.