Zelfs in de gevangenis moeten Turkse journalisten zwijgen

Istanbul – Turkije heeft 389 gevangenissen maar bouwt er de komende jaren nog eens 193 bij. Het land kampt met een overcapaciteit van 40.000 gevangenen op een totaal van 211.838. De aanwas komt sinds de mislukte coup in de zomer van 2016 grotendeels voor rekening van een aanhoudende stroom politieke gedetineerden: journalisten, academici, schrijvers, politici en (politieke) activisten. Zij worden vrijwel allemaal aangeklaagd en veroordeeld voor het maken van propaganda voor een terreurorganisatie als de Koerdische pkk of de islamitische Gülenbeweging, zonder dat er afdoende bewijsmateriaal wordt overlegd.

‘Mijn leven wordt al 2,5 jaar gegijzeld door een rechtszaak waarvan de beschuldigingen in minder dan een dag op papier zijn gezet’, verzuchtte Erol Önderoğlu vorige week in een volgepakte zaal van het Caglayan-gerechtsgebouw in Istanbul. PEN Nederland en de Nederlandse Vereniging van Journalisten (nvj) behoorden tot de omvangrijke groep van internationale waarnemers.

Önderoğlu vertegenwoordigt sinds 1996 de organisatie Reporters Without Borders in Turkije. Hij monitort al zo’n twintig jaar vrijwel elk proces tegen vakgenoten in zijn land. Zelf is hij aangeklaagd voor de solidariteitsactie, samen met 55 andere Turkse journalisten, in de maanden voor de sluiting van de pro-Koerdische krant Özgür Gündem in augustus 2016. Voor één dag nam elk van hen symbolisch het hoofdredacteurschap op zich. Zijn proces gaat op 17 juli verder. Dan wordt duidelijk voor hoe lang – maximaal 14,5 jaar – ook hij achter de tralies verdwijnt. Hij voegt zich dan in een omvangrijk gezelschap. Een derde van alle journalisten wereldwijd die hun dagen achter de tralies slijten, doet dat in een Turkse cel. Hun aantal, momenteel 123, wijzigt constant omdat er elke dag nieuwe mensen worden gearresteerd en nieuwe vonnissen in hoger beroep worden bekrachtigd.

Tot die laatste groep behoort Ayşe Düzkan: feminist, columnist, schrijver en uitgever. Ze kreeg achttien maanden cel voor hetzelfde ‘vergrijp’ als waarvoor Önderoğlu is aangeklaagd. Sinds eind januari zit ze in de vrouwengevangenis Bakirköy in Istanbul. Het idee was dat ze over haar leven in gevangenschap voor PEN Nederland zou berichten. Hoe ziet haar bestaan eruit: zonder toegang tot internet, met slechts een beperkt aantal boeken en een handjevol familieleden en vrienden die haar een half uur per week achter glas mogen bezoeken? Maar inmiddels is duidelijk dat wil Düzkan de kans niet verspelen om binnenkort naar een half open gevangenis te worden overgeplaatst ze niet te veel prijs moet geven over dat gedwongen nieuwe leven.