TELEVISIE

Zelfstandige vrouwen

In therapie

In het begin van Mad Men stuurt Don Draper, reclameman, vrouw Betty naar de psychiater. Het is 1959. Onbehagen over de term ‘stuurt’ bewijst dat er in een halve eeuw een revolutie plaatsvond. Bijna niemand van mijn studentes noemt zich feminist, maar gelijkwaardigheid achten zij even vanzelfsprekend als zelfbeschikking. Betty’s zenuwarts licht de echtgenoot desgevraagd in over de (teleurstellende) vorderingen der therapie. Zijn dit 'sturen’ en de schending van beroepsgeheim niet al te nadrukkelijke middelen om een tijdsbeeld te schetsen? Misschien, maar dan zijn ze het immateriële equivalent van de schitterende manier waarop Mad Men in kleding en meubilair gestyled is: meer breukvlak tussen '50 en '60 nog dan het breukvlak zelf.
Toch is de vraag of hier wel overdreven wordt. De cultuur wás patriarchaal. Naast Betty’s onzekerheid over de liefde van haar man kampt ze met algemener vrouwenlot: goede opleiding en talenten resulteerden in een bestaan als representatieve echtgenote en moeder in mooi huis in prettige voorstad, waar het huishouden grotendeels wordt gedaan door een (zwarte) gedienstige. Betty is geen feministe en als meisje zal ze hiervan gedroomd hebben, maar consumeren noch paardrijden helpen haar de leegte vullen. Dat verschilt nogal van de worsteling van Lara in 2010 in de nieuwe NCRV-dramaserie In therapie. Lara is drukbezet ziekenhuisarts, heeft een moeizame relatie met haar aanstaande (dat dus weer wel) en doet haar psychiater Paul gedetailleerd verslag van een zojuist beleefd anoniem seksavontuur na teringruzie met haar vriend. Ze is nog in uitdagende oorlogsuitrusting. Geen toeval. Ze wil noch de macho uit de kroeg, noch haar partner: ze zet in op Paul.
In therapie wordt werkdagelijks uitgezonden en bestaat uit gespeelde therapeutische sessies. Elke dag een vaste cliënt en op vrijdag is Paul zelf, samen met zijn vrouw, in relatietherapie. Heldere formule, zoals de belofte van kwaliteitsdrama in de voorpubliciteit sowieso grotendeels wordt waargemaakt. De cast, onder aanvoering van Jacob Derwig (Paul) is van klasse, de gesprekken annex gevechten tussen therapeut en cliënt zijn spannend en intelligent. Er is een voorbehoud: ik zag alleen een compilatie. Hopelijk verklaart dat waarom ik die Lara-scène wel erg nadrukkelijk vind. En me verbaas over haar 'moet ik dan met Eric trouwen zonder dat ik weet hoe het is om op een ranzige wc genomen te worden door een wildvreemde? Dat hoort toch een beetje bij de ontwikkeling van iedere jonge vrouw?’
Verbazing over haar opvatting die nog aan puritanisme geweten kan worden. Maar ook verbazing over dit soort zinnen, die meer schrijf- dan spreektaal zijn. Hoe knap Halina Reijn ze ook brengt. Als ze zegt dat ze een driftbui kreeg 'of ik drie jaar oud was’ dan schemert daar het Engels doorheen van de Amerikaanse bewerking van dit oorspronkelijk Israëlische product. Ze lijkt niet de enige die soms moeizame taal te lijf moet, wat het iets toneelmatigs geeft.
Terug naar Betty. Haar therapie moet zijn gestopt. Maar in de lopende tweede reeks (Vara) slaat haar onbehagen niet meer louter naar binnen: ze wijst Don de deur. Vanwege overspel. Maar ook omdat ze zich publiekelijk vernederd voelt wanneer hij lol heeft met collega’s omdat ze Heineken heeft gekocht. Zijn marketingstrategie voor die firma heeft kennelijk gewerkt, maar proefkonijn wil niet langer echtgenote zijn. Ik refereer aan Mad Men om dat juweel nogmaals onder de aandacht te brengen, zij het met een icoontje voor verslavingsgevaar. Maar ook In therapie lijkt de moeite waard. En hoe zelfstandig is Lara eigenlijk als ze ten koste van alles haar therapeut moet hebben?

Alain de Levita, In therapie. NCRV. Werkdagelijks, Nederland 2, 22.45 uur.
Matthew Weiner, Mad Men, II. Vara. Dinsdags, Nederland 2, 23.25 uur. De eerste drie reeksen ondertiteld op dvd (A-Film)