Zestigste verjaardag

Peking – Hoeveel ‘uitzonderingssituaties’ zijn nodig voor je concluderen kunt dat iets structureel is? Zoals zo vaak eerder worstelen Chinezen zich weer eens door een zogenaamd ‘gevoelig’ jaar heen. Op 1 oktober viert Peking de zestigste verjaardag van de communistische machtsovername en dat is reden genoeg voor veel zenuwachtigheid.

Werd de hoofdstad tijdens de Olympische Spelen vorig jaar al als een fort bewaakt, in de komende weken gaat daar nog een flinke schep overheen. Vorige week verklaarde het ministerie van Publieke Veiligheid meer dan achthonderdduizend veiligheidsagenten klaar te hebben staan om vooral ‘verdachte’ etnische minderheden en buitenlanders in de gaten te houden.

Over mogelijk lastige home grown intellectuelen maakt Peking zich minder druk, want die werden in de afgelopen maanden al onschadelijk gemaakt. De meest in het oog lopende van hen verdwenen achter slot en grendel, zitten in huisarrest of werd het werken onmogelijk gemaakt. 53 advocaten die zich tot Pekings ergernis juist specialiseren in civiel recht verloren hun vergunning.

De belangrijkste is Xu Zhiyong, en volgens alle maatstaven is hij bepaald niet een hemelfietsende dissident die het regime ten val probeert te brengen. Gewoon een hardwerkende strafpleiter die binnen de marges van de wet werkt zoals die daar ligt, maar dat is blijkbaar al gevaarlijk genoeg. Na vier weken spoorloos te zijn verdwenen werd vorige week officieel de aanklacht tegen hem bekendgemaakt; belasting ontduiking.

Xu is een van de krachten achter Gongmeng, een ngo en rechtshulporganisatie. Hij verdedigde en adviseerde onder meer petitionarissen uit de provincies die in Peking hun recht komen vragen in hun strijd tegen duistere landonteigeningen en hij onthulde het bestaan van illegale ‘zwarte gevangenissen’ in de hoofdstad waar sommige van die rechtzoekenden nog altijd worden opgesloten. Voordat Gongmeng half juli werd gesloten werkten de advocaten ook aan gevoelige doodstrafzaken en behartigden de belangen van slachtoffers van de melaminezaak waarbij vorig jaar honderdduizenden kinderen werden vergiftigd door met chemicaliën aangelengde melk. Dat belastingontduiking de ware reden achter Gongmens misère is gelooft niemand echt. In andere zaken pakt justitie witteboordencriminaliteit heel wat subtieler aan.

Volgens optimisten is het niet meer dan een tijdelijke dip in China’s onafwendbare gang naar min of meer een rechtsstaat, en zodra die gevoelige zestigste verjaardag eenmaal achter de rug is wordt de situatie ogenblikkelijk beter. Of dat zo is valt te betwijfelen. Hoogstwaarschijnlijk ziet Peking dan wel weer een andere reden om rechten ‘tijdelijk’ te beperken. Alleen de wereldexpo in Shanghai volgend jaar is daarvoor al genoeg en voor het jaar daarop valt er vast ook wel wat te verzinnen. ‘Datgene wat we nu zien is een systematische campagne en heeft niets te maken met de zestigste verjaardag’, zegt Jerome Cohen, een vooraanstaand expert op het gebied van de Chinese wet. ‘Waarom geloven mensen nog steeds dat dergelijke praktijken kunnen worden verklaard uit een van de vele verjaardagen die China erop nahoudt.’