Margit Lukács & Persijn Broersen, Forest On Location. HD-video, 11:40 sec © Margit Lukács & Persijn Broersen /courtesy Akinci

Precies honderd jaar geleden werd kunstenaar Joseph Beuys in Kleef geboren, net over de grens bij Nijmegen. Aan die Duitse kant van de grens zijn al het hele jaar tentoonstellingen en activiteiten rond het jubileum. In Nederlandse collecties is het werk van Beuys nauwelijks vertegenwoordigd, en hangt alleen Museum Het Valkhof nu een tentoonstelling op aan een van de wapenfeiten van de kunstenaar. In 1971 trok Beuys met vijftig studenten van de kunstacademie naar het Grafenberger Wald om de boomkap daar tegen te gaan. ‘Rettet den Wald!’ heette de actie. Dat is ook alles wat je in de gelijknamige tentoonstelling in Nijmegen over de manifestatie te weten komt, hier en nu gaat het vooral over hoe hedendaagse kunstenaars zich inzetten voor de bedreigde natuur.

Bij deze expositie gaat het specifiek over bomen; om de urgentie van het thema te onderstrepen hangen er kaarten en grafieken met cijfers over ontbossing wereldwijd en meer specifiek in Nederland. De tentoonstelling is thematisch ingedeeld en begint met een klein deel over rouw. Met het luid klinkende Nature Boy eist de animatie over het Poolse Bioatowieza, het laatste oerbos van Europa, de aandacht op. Het kunstenaarsduo Persijn Broersen en Margit Lukács houdt zich al langer bezig met de vluchtigheid van de natuur en de pogingen van de mens die te reconstrueren. Helaas blijft het hier bij één werk, even verder ligt een van de omzwachtelde wassen beelden van knokige boomstammen door Berlinde de Bruyckere uit de serie Kreupelhout. Ze zou de natuur hier willen proberen te helen, aldus de tekst. Ook De Bruyckere’s werk had wel iets meer eer verdiend.

In de volgende zaal gaat het over het ritueel. Naast een maquette van De Groene Kathedraal van Marinus Boezem, een werk dat hier niet kon ontbreken, speelt Matrix Botanica, Biosphere Above Nations, de film die Melanie Bonajo in 2014 maakte in en rondom het werk van Boezem. Verkleed in bladeren spreekt ze de kijker, ‘dear indigenous people of the Netherlands’, toe: ‘Ik ben het woud. Natuur. En dit is mijn stem.’ Een bont uitgedoste troep mensen trekt dansend en mediterend door de Groene Kathedraal.

De perspectieven in de tentoonstelling wisselen elkaar snel af, dan weer vanuit het Braziliaanse regenwoud, met foto’s van de performances van de als bioloog opgeleide Uyra Sodoma, ernaast een Gesto Vegetale van Giuseppe Penone uit 1985, waarbij een kamerplant menselijke vormen heeft aangenomen en de benen lijkt te nemen. Maar een mooie tegenstelling vormen de nauwkeurige tekeningen van Zweedse oerbossen door Erik Odijk tegenover die van het Colombiaanse Amazonewoud door Abel Rodriguez, die met zijn tekeningen hielp met de determinatie van het oerwoud.

De cirkel is min of meer rond met een aantal foto’s van het project 7000 Eichen, dat Beuys bij de Documenta in 1982 lanceerde: hij wilde Kassel helpen met de vergroening, voor 225 euro kon iedereen een boom adopteren. In 1987, een jaar na de dood van Beuys, plantte zijn zoon Wenzel de allerlaatste van de zevenduizend bomen.

Red het bos! is tot 5 december te zien in Museum Het Valkhof in Nijmegen; museumhetvalkhof.nl