Zieke toestanden

JAN BAKKER (64) buigt zich over de rolstoel van zijn vrouw. Hij zet de stoel op de remmen en schuift zijn handen onder haar achterwerk. Terwijl zij zich met haar enige voet afzet, schuift hij haar met kleine stukjes tegelijk op de bank. Vanuit zijn kooi aan het raam slaat de papegaai het echtpaar gade. Bakker verzorgt zijn vrouw zelf. Daar heeft hij een dagtaak aan. Zijn vrouw is zwaar hulpbehoevend.

Bep Bakker (59) lijdt aan suikerziekte. Drie jaar geleden werd een been afgezet, eind september een vinger. Over een paar weken moet haar linkervoet worden geamputeerd.
Bakker helpt zijn vrouw met douchen en aankleden en hij verbindt haar wonden. Drie keer per week draagt hij haar in en uit de auto om naar het ziekenhuis te gaan. Daar moet ze aan de nierdialyse.
Bakker staat er pas sinds kort alleen voor. Tot half juni kwam er dagelijks twee uur een verpleegster die hielp met wassen, aankleden en verbinden. Deze hulp kostte het echtpaar zeventig gulden per jaar, de contributie voor de kruisvereniging.
Toen besloot het ministerie van Volksgezondheid dat leden van de kruisvereniging vanaf 16 juni 1997 een ‘eigen bijdrage’ moeten betalen voor elk uur hulp. Dat gebeurde al in de thuiszorg. De eigen bijdrage zou inkomensafhankelijk zijn. Niemand hoefde bang te zijn dat de hulp onbetaalbaar zou worden.
De familie Bakker weet inmiddels beter. Zij moeten sinds juni een bedrag van Ÿ232,- per maand betalen. Het echtpaar leeft van Ÿ2600,- VUT-geld per maand. Bakker: 'Als dit nou het enige was. Maar we hebben al zoveel extra kosten.’ Bakker loopt naar de slaapkamer en wijst naar de verhogers die onder de poten van het bed staan. 'Die alleen al kosten tweehonderd gulden. Voor de overige aanpassingen in huis is een eigen bijdrage gerekend. Dan heb je nog een bijdrage voor medicijnen. Plus een dure auto en vele kilometers per maand, omdat we niet zonder kunnen.’
De Bakkers maakten een rekensommetje (zie kader) en kwamen tot de conclusie dat deze eigen bijdrage voor de thuiszorg er net één te veel is. Ze deden de hulp de deur uit en Jan Bakker nam alle zorgtaken op zich.
JAN EN BEP Bakker zijn niet de enigen die dit besluit namen. De Stichting Philadelphia Zorg in Nunspeet, die in ruim honderd gezinnen met een gehandicapt kind zorg biedt, raakte in één klap een vijfde van haar bestand kwijt. Twintig gezinnen zegden de thuiszorg per 16 juni op.
Directeur Hovenkamp van de Stichting Philadelphia Zorg schrijft de verantwoordelijke staatssecretaris Terpstra op 4 juli een brief. Daarin wijst hij op het averechtse effect dat de maatregel zal hebben. De gezinnen die de thuiszorg om financiële redenen hebben moeten stopzetten, zullen uiteindelijk besluiten hun kind naar een verzorgingshuis te sturen. Hovenkamp doet een dringende oproep om de maatregel in te trekken.
Anderhalve maand later ligt het antwoord van de staatssecretaris in de brievenbus. Ze legt uit hoe ze tot de eigenbijdrageregeling is gekomen en noemt de maatregel 'verantwoord en te verdedigen, mede tegen de achtergrond dat de kosten van thuiszorg inmiddels ca. drie miljard gulden bedragen en dat de vraag naar thuiszorg de komende jaren nog verder zal toenemen’.
De klacht dat ouders van gehandicapte kinderen al een hoop extra kosten hebben, kan rekenen op het warme begrip van Terpstra. Ze heeft wel een verklaring voor de extra kosten: 'Een deel ervan wordt veroorzaakt doordat bij iedere noodzakelijke voorziening een eigen bijdrage wordt verlangd, die telkens weer naar de hoogte van het inkomen wordt berekend. Dit is een serieus en tegelijkertijd ingewikkeld probleem waar tot op heden nog geen oplossing voor gevonden is. Thans is wel de commissie-Derksen ingesteld, die in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de problematiek van de stapeling van eigen bijdragen (ook in andere sectoren) in kaart brengt en daarover adviseert.’
Ze besluit de brief met de mededeling dat 'er geen voornemens (zijn) om de inkomenseffecten van de eigenbijdrageregeling thuiszorg op korte termijn opnieuw in overweging te nemen’.
BEGIN OKTOBER zijn de rekeningen voor de eerste periode (16 juni-15 juli) de deur uit. Ria van Haaften, pr-medewerkster van de Stichting Thuiszorg Den Haag: 'We hebben heel wat telefoontjes gehad van cliënten die geschrokken zijn van het bedrag dat ze moeten betalen.’ In de stad Den Haag kregen vijfduizend cliënten voor het eerst een rekening. Opzeggingen heeft zij nog niet gehad. De verhouding tussen hulpverleners en cliënten is ingrijpend veranderd. Van Haaften: 'Cliënten willen dat alles vlug-vlug gebeurt. Elke minuut telt omdat ze ervoor moeten betalen. De hulpverlener wordt nauwelijks de tijd gegund om vooraf het logboek te lezen en dat na afloop in te vullen.’
De cliënten beknibbelen op de spreekuren tijdens welke verpleegkundigen en diëtisten advies geven aan bijvoorbeeld diabetespatiënten. Van Haaften: 'Niet alleen voor de zorg aan huis moet betaald worden, ook voor de contacten in een wijkcentrum. Dat werk ligt het eerst onder vuur. Een advies is leuk, maar een advies dat geld kost, daar is de lol snel vanaf.’
Directeur Clevers van de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg is ook niet gelukkig met de nieuwe regeling. 'We werken mee aan de uitvoering. Ons advies aan de staatssecretaris is: schaf alsjeblieft die eigen bijdrage af. Natuurlijk, de precieze effecten kunnen we pas over een tijdje meten.’
GEDULDIG HELPT Jan Bakker zijn vrouw van de bank in de rolstoel. Zijn woede over de maatregel steekt hij ondertussen niet onder stoelen of banken: 'Wij zijn van de generatie die het land weer op poten heeft geholpen, na de Tweede Wereldoorlog. Wij hebben ons leven lang premies betaald. Komt de minister opeens met zo'n maatregel. Je wordt gestraft omdat je je vrouw thuis wilt verzorgen in plaats van in een verpleeghuis.’
Hij is ongerust. 'Ik ben 64. Wat als ik over een aantal jaren zelf wat ga mankeren? Ik denk er liever niet over na, maar die tijd gaat komen.’
Bakker schreef een pittige brief naar de plaatselijke krant, en samen met een aantal mensen die op het stuk reageerden, schreef hij Kamerleden aan. Op 20 oktober heeft hij een gesprek met een aantal van hen. Bakker: 'Of het iets uitmaakt, weet ik niet. Maar iemand moet toch z'n mond opendoen?’
Huishoudboekje over de maand september van de familie Bakker
huur woning:Ÿ 718,94 huur garage:Ÿ 110,69 gas en elektra: Ÿ 143,00 zuiveringsschap: Ÿ 22,00
(auto)verzekering: Ÿ 125,37 wegenbelasting: Ÿ 54,00 benzine: Ÿ 350,00 telefoonkosten: Ÿ 120,00
ziekenfondspremie: Ÿ 47,00 eigen bijdragen ziekenfonds:Ÿ 17,00 apotheek: Ÿ 25,00 kruisvereniging: Ÿ 6,00
ingezetenenbelasting: Ÿ 4,00 papegaaien: Ÿ 40,00 sigaretten: Ÿ 72,00 aflossing lening:Ÿ 90,00 potje onvoorziene uitgaven:Ÿ 150,00 levensmiddelen: Ÿ 600,00 weekend camping: Ÿ 32,00
TOTAAL UITGAVEN: Ÿ 2727,00
VUT: Ÿ 2600,00 gemeentelijke tegemoetkoming autokosten: Ÿ 250,00
TOTAAL INKOMSTEN:Ÿ 2850,00
Inkomsten - uitgaven =Ÿ 123,00 (voor kleding en cadeaus kleinkinderen e.d.)