Zieken tegen gezwatel

Pijnlijke televisie is er in soorten en maten. Pijnlijk is het wanneer de televisie ter eigen eer, glorie en poen mensen verleidt hun diepste sores en verlangens te etaleren - elke verantwoordelijkheid afwijzend onder het motto ‘Ze willen het zelf’ en ‘Ze hebben toestemming gegeven’. ‘Huil of ik schiet’ is een verwante variant.

Anders pijnlijk is het wanneer de televisie misstanden aan de kaak stelt waarbij de aangevallene boter op het hoofd heeft maar de maker meer in eigen roem dan in gerechtigheid is geinteresseerd: Storms is de naam. Of Bom. Pijnlijk ook wanneer misstanden gebruikt worden om leuk te doen maar het nooit te zijn: Ook dat nog.
Tot hier slaat ‘pijnlijk’ op de maker, de producent. Van een geheel andere orde is het wanneer we zaken voorgeschoteld krijgen die pijnlijk zijn van zichzelf. Elk onthullend programma levert zoiets op. En Buren bijvoorbeeld. Waarbij ik me overigens soms afvraag of de heiligverklaring door VPRO- en kunstminnend Nederland niet het alibi oplevert dat me doet blijven kijken naar zaken waarvan ik het gevoel heb dat ze me niet aangaan, dat het eigenlijk niet hoort.
Merkwaardig grensgeval levert ook Spanjer op, waarin Spanjer de markt in zweverig zelfzoekland verkent. Wat hij aantreft aan geestverruimende massagebewustwording, metafysische pijnpuntbestrijding en alverlichtend heupdansevenwichtzoekend vermogen (de sjamanen wisten het al maar die oude kennis is 'in deze maatschappij’ helaas verloren gegaan, doch nu voor 275 gulden p.p. voor twee dagen te Gorssel, Overijssel terug te veroveren - excl. BTW) blijkt telkens weer verbluffend. Pijnlijk, niet omdat lui in harembroeken stenentijdperkdansjes doen - anderen verzieken met achthonderd motoren rivierdijken, reizen oranje beschilderd naar Birmingham, terroriseren stadsdelen met vandalisme of mensonterende nieuwbouw of leggen een postzegelverzameling aan - maar omdat een deel van hen zo zichtbaar op zoek is naar iets wat ze nooit zullen vinden, en dus zo ongelukkig dat ze Maartens hele circuit afwerken en dan weer opnieuw kunnen beginnen, verslaafd aan vergeefse pogingen tot genezing van een pijn die waarschijnlijk 'leven’ heet.
Sommige vertoonde goeroes lijken in eigen medicijn te geloven, anderen zijn laaienlichters. Spanjer laat dat zien, maar de manier waarop deugt niet. Hij liegt, ziekt en verpest de sfeer voor z'n arme medecursisten door de cynische lolbroek uit te hangen. Komt bij Jojo van der Kooi (dat was schrikken) met aanraakangst die ze moet genezen. Maar hij wil helemaal niet genezen worden en zit absoluut niet omhoog met angst. Gelukkig ontlokt hij Jojo dergelijk gezwatel over hoe mooi hij wel is dat we weten dat we bij haar ook niet moeten zijn - voor welke angst dan ook.
De onwaarschijnlijke zak die z'n cursisten aan bomen en struiken liet vragen of ze een tak mochten afbreken (mocht altijd, daar was die flora heel makkelijk in) is aan de kaak gesteld. Maar toen hij naar Spanjer uitviel over de goedkope manier waarop die aan een lollig programma kwam, had hij niet helemaal ongelijk.