TELEVISIE

Zielenroerselen

Mad Men

De Mad Men-liefhebber behoort tot een select gezelschap. Een schamele 88.000 kijkers telde recent een aflevering. Op een moeilijk tijdstip geprogrammeerd. Wat met talent en liefde gemaakt is, wordt vaak slecht bekeken. Zelfs de Sopranos hebben niet de kijkersaantallen gehaald die je kon verwachten bij zo veel vooruitgesnelde roem, kwaliteit en toegankelijkheid ineen. Die series worden vaak samen genoemd, mede vanwege Matthew Weiner, schrijver en producent van menige Sopranos-aflevering en schepper van Mad Men.
Het kan op een verkeerd been zetten. De series verschillen zoals bol vat buskruit Tony S. verschilt van atletische sfinx Don Draper. Beide series meesterlijk, Mad Men alleen al vanwege minutieuze reconstructie van het reclamemilieu rond 1960, naar materiële vorm en mentaliteit. Dat laatste nog het knapst.
Als er al een zwakte aan de serie is, dan dat het raadsel rond Dons identiteit, in flashbacks geleidelijk ontvouwd, weinig interessant is. Clichématig verhaal, dat bewuste en onbewuste motieven van de man in het hier en nu van 1960 moet verklaren en dat de kijker tot Dons psychiater maakt. Zelf heeft die geen leidsman voor zijn ziel. Wel stuurt hij vrouw Betty erheen, nadat ze bij klaarlichte dag van de stille weg is gereden. Meesterlijke scène: zo representatief, dienstbaar en ingehouden als vrouwen geacht worden te zijn, gevangen in gedragsregels en gecompliceerd ondergoed, zo langzaam en zachtjes verliest Betty de macht over armen, handen, stuur en sukkelt tegen een hek. Tegenpool van een Hollywood-crash en zonder lichamelijke schade (de van de achterbank gevallen kinderen lachen zich rot), maar minstens zo verontrustend. Don stuurt haar dus naar die therapeut en belt zelfs om te informeren of de behandeling al een beetje opschiet. Hij krijgt niet alleen antwoord, dokter geeft gratis waardeoordelen over patiënte respectievelijk echtgenote. Worstelde veertig jaar later Jennifer Melfi, psychiater van Tony S., met de ethische grenzen van haar beroep, deze arts lijkt nauwelijks te weten dat die bestaan. Of dat historisch even correct is als de aankleding van de serie durf ik niet te zeggen, maar patriarchaal waren tijd en samenleving – en dat is een van de belangrijkste thema’s van Mad Men.
Voor reëel bestaande psychiaters en psychotherapeuten moet u bij de RVU zijn: Coen Verbraak interviewt er maar liefst twaalf in Kijken in de ziel. Die gesprekken zijn door elkaar gesneden naar thema. Betty’s therapeut mag er niet bij zitten, de verschillen zijn enorm. Verbraak, voortreffelijk en monter interviewer met licht uitdagende toon, zorgt door vragen en montage voor impliciete debatten over uitgangspunten, methoden, mogelijkheden, ethiek – die soms zelfs even venijnig expliciet worden. Ongewild vraag je je af aan wie je jezelf zou toevertrouwen, met je sores, lek en gebrek – meteen al problematisch omdat verdriet of zelfs ‘lijden aan het leven’ voor sommigen van hen onvoldoende indicatie voor behandeling is. Ziekte is het criterium, hoe lastig ook te definiëren. Enfin, kies uw eigen virtuele therapeut, maar vooral: denk mee over grondslagen en dilemma’s van dat beroep. Zelf zou ik me het veiligst voelen bij Rudi van den Hoofdakker, Louis Tas en Christa Widlund (en niet omdat zij Kopland, Loden Vogel en Anna Enquist zijn). Is ‘veilig’ geen goed keuzecriterium, begrijpelijk is het wel: angst blijkt volgens geïnterviewden onze diepste emotie. Jammer overigens van de leader waarin amateur-acteurs knullig elementaire gevoelens uitbeelden.

Mad Men, Vara, woensdag, Nederland 2, 22.40 uur. Ook op dvd. Kijken in de ziel, Coen Verbraak, RVU, dinsdag, Nederland 2, 22.40 uur