Zijlstra’s nieuwe elite

IN HET HOOFDREDACTIONEEL commentaar van afgelopen vrijdag, net nadat de precieze vorm van de kunstbezuinigingen bekend was gemaakt, sprak NRC Handelsblad van ‘de ontbladeringstactiek van Zijlstra’. Nog mooier was de metafoor geweest als Agent Orange was genoemd, het chemisch middeltje dat in de Vietnamoorlog werd ingezet en niet alleen de bomen ontbladerde, maar ook de begroeiing op de grond vernietigde, de inheemse diersoorten wegjoeg en het grondwater vergiftigde, zo zeer dat de bevolking er generaties later nog steeds ziek van wordt.
Dit weekend legde Zijlstra, opgewekt als altijd, in interviews in Nieuwsuur en de Volkskrant uit dat het huidige subsidiestelsel ('het subsidie-infuus’) niet meer van deze tijd zou zijn en draagvlak van de samenleving miste. Op deze manier zou 'in 2017’ het 'overaanbod’ zijn verdwenen, de verbinding met de maatschappij vergroot en de kunstsector in z'n geheel er sterker voor staan.
Er is niemand in die kunstsector die dat gelooft. Er is niemand die eraan twijfelt dat de kwaliteit en de dynamiek van kunst in Nederland onherroepelijk schade worden aangedaan.
Belangrijk in Zijlstra’s betoog is het woordje 'draagvlak’. In de visie van de vvd, en al helemaal van gedoogpartner pvv, is kunst de laatste jaren, decennia, verwijderd geraakt van 'het publiek’. Kunst is, zoals nu al heel vaak is beweerd, het speeltje van de elite geworden. Door musea en podia nu drastisch te korten (lees: buitenproportioneel), zullen zij commerciëler moeten opereren, en meer 'vanuit het publiek denken’, vanuit 'het volk’.
Dat zijn termen die je het best tussen aanhalingstekens kunt zetten. Als 'het volk’ al bestaat, dan maakt de grachtengordel er net zo zeer deel vanuit als de provincie, en bovendien: de provincie zal minstens net zo hard de dupe zijn van Zijlstra’s plannen. Een voorbeeld: het theater. De btw op toegangskaartjes gaat fors omhoog en tegelijkertijd wordt de subsidie enorm teruggeschroefd. Als gevolg wordt het theater duurder. Hypothetisch: een kaartje voor Toneelgroep Amsterdam gaat van 35 naar 75 euro - tenminste, als u in een van de grote steden woont. Woont u in pak ’m beet Amersfoort, Zwolle of Leeuwarden, dan komen daar uw reiskosten bij, want budget om de provincie in te gaan hebben de theatergezelschappen straks niet meer.
Dezelfde scenario’s zijn te bedenken voor beeldende kunst, opera, dans en muziek. Kunst wordt duurder, dus exclusiever, dus elitairder. En mocht u de staatssecretaris horen over nieuw te vinden geldstromen zoals 'crowdfunding’ of 'het moderne mecenaat’, vraagt u zich dan eens af wie daar eerder bij zal horen: de elite of jan modaal?
De plannen van Zijlstra cum suis zullen zorgen voor een nieuwe elite. Niet meer die van de kunstenaars aan het 'subsidie-infuus’, maar die van het handjevol mensen dat zich kunst kan veroorloven. En zo houden pvv, vvd en Halbe Zijlstra indirect de elite in stand waar ze zo graag tegenaan schoppen.