Er is helemaal geen loyaliteitsprobleem

Zo verliezen we bruggenbouwers

Nederland wil de dubbele nationaliteit bestrijden, in andere landen wordt er juist niet meer moeilijk over gedaan.

EN TOEN waren er nog maar vier. Nog maar vier landen in West-Europa die iets tegen de dubbele nationaliteit hebben: Oostenrijk, Denemarken, Duitsland en uiteraard Nederland.

Noorwegen, tot voor kort in dat rijtje, maakt er geen punt meer van dat mensen twee paspoorten hebben. Jarenlang probeerden ze het wel, net als Nederland onder het mom dat ze liever geen ‘loyaliteit aan twee landen’ wilden. Maar het bleek onzin, en het werkte averechts. 'Ze hebben een evaluatie gedaan en geconcludeerd: de afstandseis is juist een beperkende factor voor naturalisatie’, zegt Maarten Vink, hoofddocent aan de Universiteit Maastricht en auteur van enkele rapporten over dubbele nationaliteit. En dus schrapt Noorwegen de eis dat iemand bij naturalisatie zijn oorspronkelijke nationaliteit opgeeft.

Het past in de internationale trend. Tien jaar geleden waren er in Europa - dus inclusief Zwitserland, Noorwegen, IJsland en Oost-Europa - nog vijftien landen met een afstandseis, nu zijn dat er nog maar negen. Nederland gaat tegen die trend in, blijkt uit een voorstel van minister Donner (Binnenlandse Zaken). Bottom line: schrap alle uitzonderingen, één nationaliteit is de regel. Op dit moment is het zo dat Nederland wel zegt dat je maar één nationaliteit mag hebben, maar dat er zo veel uitzonderingen zijn dat in de praktijk tachtig procent van de mensen die de afgelopen jaren Nederlander werden, gewoon hun oude paspoort konden houden. Als je getrouwd bent met een Nederlander, als je in Nederland geboren bent, als je minderjarig bent, als je vluchteling bent of als je 'ernstige financiële schade zou lijden’ - in al die gevallen mag je de dubbele nationaliteit houden. Daar wil Donner een eind aan maken. Uiteraard omdat de Partij voor de Vrijheid (PVV) dat wil, maar ook de VVD is er voor. Het stond al in het regeerakkoord, de wijziging van de wet is nu ter consultatie aangeboden. Ergens in het najaar moet het voorstel naar de Tweede Kamer.

'Wij worden strenger, terwijl de wereld de andere kant opgaat’, zegt hoogleraar internationaal recht Gerard-René de Groot, auteur van het rapport Meervoudige nationaliteit in Europees perspectief. Ook de Verenigde Staten, Canada, Australië en Latijns-Amerikaanse landen hebben steeds minder moeite met de dubbele nationaliteit.

De reden? De wereld is veranderd, er wordt anders gedacht over dubbele nationaliteit dan een paar decennia geleden. Toen was nog het idee dat mensen één nationaliteit moesten hebben, inmiddels niet meer. Toegenomen migratie, communicatie, handel. 'Het is niet zinvol om er tegen te zijn’, zegt De Groot. 'Mensen voelen zich nou eenmaal verbonden met het land waar ze vandaan komen. Je kan dat niet tegengaan door ze een papiertje te onthouden, daarmee raken ze hun gevoelens niet kwijt. Het is ook niet meer realistisch, in een tijd van toegenomen mobiliteit. En het is niet doeltreffend, want we hebben juist bruggenbouwers nodig. We hebben behoefte aan mensen die makkelijk tussen twee landen pendelen.’

Het rapport van De Groot was anderhalf jaar geleden aanleiding voor de Adviescommissie Vreemdelingenzaken om het kabinet te adviseren niet zo moeilijk te doen. Eigenlijk, vond de commissie, 'zijn er geen wezenlijke bezwaren tegen meervoudige nationaliteit’. Nederland zou zich daarom moeten 'aansluiten bij de internationale trend’. Kijk maar eens naar Frankrijk, schrijft de commissie, daar is het verzet tegen dubbele nationaliteit opgeheven en dat heeft geen enkel probleem opgeleverd. Oftewel: geen gedoe met dubbele loyaliteiten, geen toestroom aan naturalisaties.

Bevestigen de cijfers dat ook voor Nederland? Op het eerste gezicht zou je zeggen van niet. Tussen 1 januari 1992 en 1 oktober 1997 mochten immigranten hun oude nationaliteit behouden. Het gevolg: een enorme piek in het aantal naturalisaties, met als hoogtepunt bijna tachtigduizend nieuwe Nederlanders in 1997. Daarna werd de nieuwe regel van kracht: in principe afstand doen, liever geen dubbele nationaliteit. Het aantal naturalisaties daalde prompt. In 2003 volgde een nieuwe aanscherping en daalde het verder, naar ongeveer twintigduizend per jaar nu. 'De afstandseis is een obstakel voor naturalisatie’, concludeert onderzoeker Vink droogjes.

Zou je zeggen: het werkt, althans in de ogen van de PVV. Maar zo simpel is het niet. In de praktijk blijkt dat veel immigranten er gewoon voor kiezen wél in Nederland te blijven, maar zich níet te naturaliseren. Ze behouden liever hun oude paspoort dan Nederlander te worden. Dus in plaats van kiezen voor Nederland, kiezen ze voor het land van herkomst. Hun gevreesde dubbele loyaliteit manifesteert zich in een uitgesproken loyaliteit. Naar het land van herkomst, welteverstaan.

'Natuurlijk kan een Nederlands paspoort handig zijn’, zegt advocate Susanne Mooij, gespecialiseerd in nationaliteitsrecht. In haar praktijk adviseert ze veel cliënten met vragen over naturalisatie. 'Maar nationaliteit is een emotionele kwestie. Mensen willen dat niet opgeven. Een Japanner of een Amerikaan die in Nederland komt wonen zal nooit of te nimmer zijn Japanse of Amerikaanse paspoort inleveren. Zij kiezen ervoor om hier te blijven met een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.’ Die status geeft vrijwel alle rechten, je mag alleen niet stemmen. 'En als bijkomend voordeel hebben ze geen last van verplichte inburgering en taaltoetsen. Het enige wat ze van al die eisen meekrijgen is een onprettig gevoel over Nederland’, aldus Mooij. De dubbele loyaliteit is volgens haar een 'non-issue’. Mooij: 'Máxima heeft ook een dubbele nationaliteit. We leven in een wereld waarin dat niet meer speelt. Waar hoogopgeleiden in het ene land wonen, in het andere werken en familie hebben in een derde land. Dat soort mensen moet je niet beperken, die hebben we juist nodig.’

MAAR IN DE gepolitiseerde discussie over 'twee paspoorten’ gaat het uiteraard niet om de Russische natuurkundige of de Amerikaanse marketingmanager - het gaat om de verreweg grootste groep mensen met een dubbele nationaliteit: Turken en Marokkanen. Er zijn in Nederland ruim een miljoen mensen met een dubbele nationaliteit en meer dan de helft (zie tabel) heeft ook de Turkse of Marokkaanse nationaliteit. De tweede generatie immigranten krijgt het automatisch van de ouders, en de geïmporteerde partners krijgen de Nederlandse nationaliteit erbij. Op die manier bleef de afgelopen jaren hun aantal stijgen.

Op die eerste groep, de tweede of derde generatie, heeft het wetsvoorstel geen effect: Nederlander zijn ze sowieso, en het is aan Turkije en Marokko om te bepalen hoe lang ouders die nationaliteit mogen doorgeven. Het blijkt dat Turken hun nationaliteit niet willen opgeven, zegt het Inspraakorgaan Turken. Ze hebben nog familie, bezittingen, willen misschien ooit terugkeren. Dat heeft iets paradoxaals: terwijl het kabinet een beleid steunt om migranten te laten terugkeren, ontneemt het hun die mogelijkheid door het oude paspoort op te eisen.

Marokkanen kúnnen zoals bekend hun nationaliteit niet opgeven (net als Grieken, Tunesiërs, Colombianen, Argentijnen en nog een stel anderen). Samengevat: hoogopgeleide wereldburgers doen het niet, Turken willen het niet en Marokkanen kunnen het niet. De afstandseis lijkt een klassiek voorbeeld van het kind met het badwater weggooien.

Het heeft daarentegen wél gevolgen voor Nederlanders die, zeg, Canadees worden. Zij moeten voortaan hun Nederlandse paspoort opgeven. Niet omdat Canada dat nou zo belangrijk vindt, maar omdat Nederland een raar figuur zou slaan als het met twee maten meet. Vandaar dat er protest te verwachten is, met name van geëmigreerde Nederlanders. Zij bedongen alle uitzonderingen die nu bestaan, en zullen zich opnieuw gaan roeren. Omdat ze de optie willen behouden dat ze ooit nog terug kunnen naar Nederland, omdat ze zich als boer in Canada toch nog verbonden voelen met Nederland. Net als die nieuwe Nederlanders hier, eigenlijk.

WAAROM DAN toch doorzetten? Beter voor de integratie? Dat is in elk geval de argumentatie van het kabinet. Maar ook dat valt te betwijfelen. 'In de Verenigde Staten is er uitgebreid onderzoek naar gedaan’, zegt Vink. 'Er is geen bewijs dat dubbele nationaliteit integratie in de weg staat.’ Ook in Nederland is er onderzoek gedaan, onder andere in opdracht van de Adviescommissie Vreemdelingenzaken. Er werd gekeken naar loyaliteit, integratie, dienstplicht, kiesrecht, familiebanden, enzovoort. Conclusie: het valt 'niet aan te tonen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen integratie en meervoudige nationaliteit’. Er is geen sprake van 'enig loyaliteitsprobleem’ en hoewel de integratieproblematiek ernstig is heeft het met dubbele nationaliteit 'niets te maken’.

Het is, zegt De Groot, 'pure symboolpolitiek’. Vink, vanuit Portugal, waar hij met zijn Nederlandse paspoort verblijft bij zijn Portugese vrouw: 'Zeker. Maar er is niets zo symbolisch als nationaliteit.’


@font-face { font-family: “Cambria”; }p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; font-size: 12pt; font-family: “Times New Roman”; }p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; font-size: 10.5pt; font-family: “Times New Roman”; }span.TekstzonderopmaakTeken { font-family: Courier; }div.Section1 { page: Section1; }

Feestelijke ceremonie

Bij binnenkomst in museum Speelklok in Utrecht wordt een blaadje uitgereikt met daarop in grote, rode letters ‘Verklaring van Verbondenheid’. Hierop staan de eed en de verklaring vast uitgeschreven. Het museum – vol met oer-Hollandse draaiorgels en muziekdozen – is het decor voor de naturalisatieceremonie die vandaag 51 mensen het Nederlanderschap zal bezorgen. Het afgelopen jaar werden op deze manier 18.600 mensen Nederlander. Naar goed Amerikaans gebruik moet het een ceremonie zijn waar de nieuwe Nederlanders trots aan ontlenen, en waar de ‘keuze voor Nederland’ bekrachtigd wordt.

De gemeente Utrecht heeft dan ook bewust een feestelijke locatie gekozen. Er zijn hapjes en drankjes. De sfeer is gemoedelijk, al lijken de meeste mensen liever de kat uit de boom te kijken. Om zes uur wordt iedereen verzocht zich te begeven naar de danszaal. In een hoek staan drie vlaggen, twee oranje vlaggen en in het midden een vlag met de Nederlandse driekleur. De burgemeester van Utrecht, Aleid Wolfsen, heeft zijn ambtsketting omgehangen, heet iedereen welkom en spreekt de eed en de verklaring nog maar eens luid en duidelijk uit. Hij vertelt de naturalisandi dat alleen wanneer men God aanroept men twee vingers in de lucht dient te steken en dat straks het Wilhelmus gezongen gaat worden. Dan worden de mensen een voor een naar voren geroepen. ‘Dat verklaar en beloof ik’, hakkelt de eerste aspirant-Nederlander wat onzeker in de microfoon. Meteen daarop geeft de burgemeester de nieuwbakken Nederlander geroutineerd een stevige hand: ‘Gefeliciteerd met het Nederlanderschap.’ Na iedere felicitatie volgt een applaus, dat het vooral moet hebben van de aanwezige ondersteuning vanuit de gemeente en personeelsleden van het museum. Wanneer iedereen in het bezit is van het document waarmee een Nederlands paspoort kan worden afgehaald, zet een zangeres het Wilhelmus in. De meeste aanwezigen staren onwennig naar het blaadje dat op alle stoelen klaarlag, met daarop twee coupletten. Sommigen mompelen wat mee. Dan is de ceremonie eindelijk voorbij. De nieuwe Nederlanders mogen naar huis, maar niet voordat ze met z’n allen op de foto zijn gegaan met de burgemeester in het midden. Bij vertrek krijgen ze allemaal een oranje koektrommel. Er staat met witte letters het Wilhelmus op. MAARTEN KLAASSEN