Ali Smith

Zomergasten voor lezers

Ali Smith
The Reader
Constable, 470 blz., € 24,-

Het idee is te leuk om niet door een Nederlandse uitgeverij te worden gekopieerd: laat een belezen schrijver een boek samenstellen met daarin zijn of haar favoriete verhalen. Ali Smith (1962), sinds elf jaar schrijfster van verhalen en romans en met The Accidental dit jaar winnaar van de Whitbread Novel Award, koos alleen voor de teksten die haar sinds ze lezen kan, soms op toevallige wijze, hebben bereikt en getroffen: korte verhalen, fragmenten uit romans, gedichten, een strip, reisverhalen, literaire reportages en dagboekfragmenten. Ze geeft nergens commentaar op of een introductie van de schrijvers, ze laat de lezers op eigen houtje ronddwalen door de collectie van een afwezige gastvrouw.

Het is parels vinden in dit Zomergasten voor lezers. Neem het verhaal van Lee Miller. Miller werd bekend als fotografe, maar ze schreef ook reportages voor Vogue. Colette is een prachtig geschreven impressie van een Amerikaanse die in het romantische Parijs op audiëntie mocht bij de schrijfster Colette. Of er staan zomaar ergens twee rake, verhalende gedichten over dode kinderen naast elkaar. He Died on Friday van Ramona Herdman gaat over het begraven van een spastische jongen en besluit met de regels: ‘The family gentle, amputated/ normal, in that hiatus week’. En verteld vanuit het perspectief van het stervende kind is Edwin Muirs The Child Dying erg sentimenteel, maar laat toch niet onberoerd. Laatste regels: ‘You here, I there,/ So hand in hand, twin-leafed despair-/ I did not know death was so strange.’

Wat een heerlijk boek om in rond te dwalen en dan opeens de Nederlandse Armando tegen te komen met korte monologen van Berlijnse burgers over de oorlog. En zelfs Anne Frank staat erin, vlakbij Shakespeare! Smith koos voor Anne Franks dagboekfragmenten over aardbeienjam maken en boontjes doppen. Waarom?

Dwalend door haar privé-bibliotheek raak je wel benieuwd naar het waarom van haar keuzes. Hebben ze iets te maken met het zoeken naar de menselijke maat in de tragedies die het leven brengt, zoiets? Zelf geeft Smith aan niet tussen de lezer en de verhalen te willen gaan staan. Maar paradoxaal genoeg kom je al lezend zonder houvast juist steeds vast te zitten in een reconstructie van haar opvattingen die én vruchteloos is én als som van de delen minder interessant dan de delen zelf. Bovendien is een reconstructie zinloos, omdat veel gewenste verhalen niet opgenomen mochten worden. Misschien dat de uitgever van een Nederlandse variant wel bijvoorbeeld interviews kan bijvoegen. Maar welke Nederlandse schrijver zou een mooie samensteller zijn?