H.J.A. Hofland

Zonder kleren

Het denken van president Bush blijft de wereld verbluffen. De hardnekkigste ontkenner van klimaatverandering door menselijke activiteit is bij wijze van spreken binnen één nacht bekeerd tot wereldleider van de klimaatbeheersing. Amerika zal het voortouw nemen. Anders dan de Europeanen dat al een jaar of tien geleden hadden afgesproken, anders dan het in het Protocol van Kyoto is vastgelegd, maar beter. Op de conferentie van de G8, deze week in Heiligendamm, zal hij het nader verklaren.

De reacties op deze bekering zijn in eerste aanleg van meer betekenis dan de bekering zelf. Verbazing, ongeloof, hoon, demonstraties met vechtpartijen. Een diplomatiek geuit scepticisme bij de bondgenoten en een onverholen afwijzing in het kritische deel van de Amerikaanse pers maar ook een gevoel van opluchting: eindelijk begint hij het een beetje te begrijpen. Nu de rest nog.

Wat is dit initiatief waard? Het hangt ervan af in welk verband je het ziet. Klimaatverandering valt al lang niet meer te ontkennen. Naarmate de bewijzen klemmender werden, reageerde de Europese politiek met radicalere maatregelen. Het voorstel van bondskanselier Angela Merkel, dat voorziet in het terugdringen van de uitstoot van CO2 met vijftig tot tachtig procent in 2050 en dat door de G8 op deze conferentie zal worden besproken, is het radicaalste tot nu toe.

Amerika is op het ogenblik nog de grootste vervuiler. China en India dringen op. Het is de hoogste tijd dat de Amerikanen gaan meedoen. Het voorstel van Bush strekt ertoe dat over anderhalf jaar de vijftien grootste vervuilers op een conferentie zullen bespreken wat ze verder gaan doen. De politieke kern van dit voorstel is dat Bush als wereldleider zichzelf uitstel geeft tot het ogenblik waarop het probleem bij zijn opvolger op tafel ligt. Zal de vergadering in Heiligendamm dit initiatief volgen?

De machtigste man ter wereld heeft het moeilijker dan ooit. Hij ontmoet Wladimir Poetin, met wie hij een afzonderlijke agenda heeft. Poetin heeft zich fel verzet tegen Amerikaanse plannen om bases voor een antirakettenschild in Polen en Tsjechië te vestigen. Dat schild werkt niet of nog niet goed, en het is gericht tegen Iraanse en Noord-Koreaanse raketten uit Iran die nog niet bestaan. Maar staatsmanschap is ook vooruitzien. Intussen hebben de Russen een proef gedaan met een intercontinentale raket die bedoeld is om door het Amerikaanse schild heen te dringen. Ook zei Poetin dat hij overweegt raketten op Europese doelen te richten. Een en ander kan in Heiligendamm niet onbesproken blijven.

Komen de mensenrechten weer aan de orde? Op het topoverleg tussen Rusland en de EU in mei, in de Russische stad Samara, had Angela Merkel kritische vragen gesteld over de manier waarop Poetin politieke tegenstanders behandelt. ‘Tja’, zei Poetin, ‘en wat moet ik denken van geheime gevangenissen in sommige Europese landen, en de martelingen daar, en de immigratiewetten? Zijn die in overeenstemming met gedeelde waarden en het internationale recht?’ In Heiligendamm gaat het over de economie, maar mensenrechten zijn niet te vermijden. Wat zou Bush zeggen als Guantánamo aan de orde zou komen?

De conferenties van de G8 zijn bedoeld om de economische wereldproblemen nader tot een oplossing te brengen. Zelden zullen de regeringsleiders zoveel aanleidingen tot ruzie hebben gehad als deze keer. En een geloofwaardig leiderschap ontbreekt. Iedereen beseft dat de invloed van de Amerikaanse president op de oplossing van ieder groot vraagstuk met de dag vermindert. De directe oorzaak daarvan is en blijft de ramp van Irak. Nu, in Heiligendamm, heeft hij Tony Blair nog, maar van diens opvolger, Gordon Brown, wordt aangenomen dat die binnenkort voorbereidingen zal treffen tot het terugtrekken van de vijftienduizend Britse soldaten. Dat is dan de definitieve vereenzaming van Bush in de internationale politiek. In eigen land heeft zijn populariteit al het dieptepunt bereikt. Niet voor niets hoort hij volgens Time niet meer bij de honderd machtigsten ter wereld.

Maar hij blijft trouw aan zijn karakter. Ligt er een voorstel tot een grootscheeps tegengaan van de klimaatverandering op tafel, dan komt hij met een tegenvoorstel dat de schijn van zijn leiderschap ophoudt, en tegelijkertijd de kans op het bereiken van een resultaat misschien tenietdoet. Zeven jaar geleden is Bush begonnen met het opheffen van de diplomatie. Het Protocol van Kyoto, zei Condoleezza Rice, toen adviseur nationale veiligheid, was al dood toen het ter wereld kwam. Nu komt de president zelf met een soort uitgesteld Kyoto waarvan de levensvatbaarheid zou moeten worden beproefd als hij vertrokken is. De wereldkeizer draagt al lang geen kleren meer. Hij is de enige die het zelf niet merkt.