Zuid-afrika danst

Johannesburg. De nieuwe president van Zuid-Afrika danste en ANC-leiders vielen elkaar om de hals. Hoewel nog slechts 41 procent van de stemmen was geteld, stond al vast dat meer dan zestig procent van de Zuidafrikanen het ANC had aangekruist.

Mandela’s sobere overwinningstoespraak was een toonbeeld van gematigdheid en bereidheid tot verzoening en samenwerking. Maar in het rijtje partijleiders dat hij bedankte voor hun felicitaties, ontbrak Mangosuthu Buthelezi, de leider van de Inkatha Vrijheidspartij (IVP). Ook later noemde Mandela de IVP geen enkele keer.
Als dit de verhoudingen weergeeft tussen beide partijen, kunnen het kille kabinetsvergaderingen worden. Want zeer waarschijnlijk zal de IVP tot de regering van Nationale Eenheid toetreden. Naast het ANC en de Nationale Partij (zo'n 24 procent van de stemmen) is de IVP de enige partij die (met 6,8 procent) boven de grens van vijf procent is uitgekomen, hetgeen recht geeft op minstens een ministerszetel.
Vooral in de provincie kwaZulu/Natal deed de IVP het goed, daar koos ruim de helft voor de IVP, die dan ook de premier zal leveren voor de provinciale regering. De vertragingstactiek en de nationalistische campagne van Buthelezi hebben goed gewerkt. De IVP boycotte maandenlang de verkiezingen en door het vaak van IVP-leden afkomstige geweld was het voor andere partijen onmogelijk campagne te voeren op het grondgebied van het voormalige thuisland kwaZulu, waarvan Buthelezi premier was. Verkiezingsvoorlichting bereikte maar weinigen en wellicht is het geheime karakter van de stem dan ook niet tot iedereen doorgedrongen.
Ook in de westelijke Kaapprovincie werd het ANC niet de grootste partij. De omvangrijke kleurlingengemeenschap daar voelde zich altijd al meer verwant met de blanken. De Nationale Partij heeft daar ingespeeld op de angst voor het ‘swart gevaar’, in een bij vlagen racistische campagne, en werd beloond met 55 procent van de stemmen.
Het is de vraag of het ANC uiteindelijk meer dan twee derde van de stemmen zal vergaren, waardoor het de grondwet naar zijn hand kan zetten. Maar hoe dan ook zal het ANC zich niet aan een Alleingang wagen wat betreft de economie. De ANC-top beseft hoe belangrijk samenwerking met de NP is in de ogen van de zakenwereld en de buitenlandse investeerders. Mandela hamert er steeds op dat het ambitieuze reconstructieprogramma van zijn partij door top-economen is goedgekeurd en geen spoortje marxisme bevat. En men lijkt hem het voordeel van de twijfel te geven: terwijl de voor het ANC gunstige uitslagen maandag binnendruppelden, steeg de index van de beurs van Johannesburg naar een nieuw hoogtepunt.
Natuurlijk krijgt de regering het moeilijk. De hervorming van Zuid-Afrika wordt minstens even ingrijpend als de eenwording van Duitsland, en die werd nog geruggesteund door een ijzersterke Westduitse economie. Maar de laatste vier jaar hebben getoond dat Zuid-Afrika tot veel in staat is, hoe traag het proces soms ook verliep.