Zuid-Afrika laat de coronateugels vieren

Kaapstad – Beter dan de eindeloze stroom opiniestukken maakte een enkele foto in het dagblad Business Day duidelijk hoe Zuid-Afrika ervoor staat in de strijd tegen Covid-19. Je ziet een lange rij mannen, tegen elkaar aan gedrukt alsof ze een samengeperste polonaise uitvoeren. Ze dragen het armenuniform: vale T-shirts, versleten broeken en afgedankte sportschoenen. De meesten, maar lang niet allemaal, dragen een soort mondkapjes. Ze staan te wachten op voedselpakketten die een liefdadigheidsorganisatie in een verpauperd deel van Johannesburg uitdeelt.

Zie hier de vier elementen die de Zuid-Afrikaanse situatie kenschetsen: armoede, honger, een tekortschietende overheid en de futiliteit van preventiemaatregelen.

Zuid-Afrika heeft negen weken zware lockdown achter de rug, waarbij het sociale leven en de economie onder het wakend oog van politici, leger en politie op slot gingen. Maar zo’n lockdown is niet vol te houden, dus kondigde president Cyril Ramaphosa zondagavond aan dat de teugels vanaf 1 juni wat worden gevierd. De economie en de scholen gaan deels weer open, alcohol mag onder bepaalde voorwaarden weer worden verkocht en ontspanning buitenshuis hoeft niet langer tussen 06.00 en 09.00 uur plaats te vinden. Het verbod op de verkoop van rookwaar blijft evenwel gehandhaafd.

Het is een sprong in het duister. Het dodental ligt nog onder de vijfhonderd, maar sommige rekenmodellen schatten dat er in november veertigduizend slachtoffers zijn. Ondanks de lange voorbereidingsperiode lijken de ziekenhuizen in sommige brandhaarden de aanwas van nieuwe patiënten niet aan te kunnen. Daarnaast zijn er grote problemen met het testen. De resultaten zijn vaak pas na een dag of tien bekend, waardoor het opsporen van de contacten onmogelijk is. Social distancing is in de dichtbevolkte townships en krottenwijken een lachertje.

Steeds meer mensen, variërend van hysterici en zelfbenoemde experts tot economen en medische wetenschappers, zetten vraagtekens bij de lockdown en betogen dat de gebruikte rekenmodellen niet deugen. Libertariërs en complotdenkers zien vooral politieke motieven: een poging van een stalinistische groep binnen het regerende anc om de macht te grijpen en de democratie de nek om te draaien. En wie, klinkt het luidkeels, profiteren van de lucratieve handel in illegale sigaretten, die nu ongehinderd doorgaat?

Legitieme vragen. Maar de miljoenen armen hebben er niks aan. Voor hen komen termen als ‘social distancing’ en de ‘R-waarde’ uit een exotisch lexicon. Drie maanden geleden hadden ze werk en eten. Nu niet meer.