Kaapstad − Zullen de kerstlichten in Zuid-Afrika aanfloepen, of blijven de winkels en huizen tijdens de feestdagen in het donker gehuld? Het gaat erom spannen. Het land kampt al sinds 2007 met load shedding en rolling blackouts, vastgestelde uren dat de elektriciteit wijk voor wijk wordt uitgeschakeld. Aanvankelijk leek het een tijdelijke kwestie, veroorzaakt door achterstallig onderhoud. Maar de crisis zette keihard door, en onlangs maakte elektriciteitsvoorziener Eskom bekend dat het geld voor noodrantsoenen diesel op is. Het voor een jaar beschikbare budget werd er in zeven maanden doorheen gejaagd. Het enige wat zeker is, is dat er vrijwel onafgebroken loadshedding zal zijn, waarschijnlijk niveau 2 of hoger. Niveau 4, allang geen uitzondering meer, betekent dat over een periode van vier dagen de stroom in totaal 24 uur wordt afgesloten.

Over de vraag hoe het zover heeft kunnen komen zijn ontelbare rapporten geschreven. Grofweg komt het erop neer dat Eskom – in 2002 nog een van ’s werelds beste nutsbedrijven – onder president Jacob Zuma een goudmijn was voor een corrupte kliek die het bedrijf zonder wroeging leegroofde. Daarnaast zorgden gebrekkig en achterstallig onderhoud, miljoenen onbetaalde rekeningen en politiek geïnspireerde sabotage ervoor dat Zuid-Afrika in een uitzichtloze elektriciteitscrisis is beland. Het gaat naar schatting vijf jaar duren voordat Eskom de energielevering weer op peil heeft. Een bijkomend probleem is dat de steenkoolverbranding moet worden vervangen door duurzame energie.

Zij die het zich kunnen veroorloven zijn geheel of gedeeltelijk op zonne-energie overgestapt en hebben krachtige accu’s of generators aangeschaft die de uren van stroomonderbrekingen moeten opvangen. Maar winkels, horeca en overheidsdiensten hebben veel te lijden onder de blackouts, en providers moeten alle zeilen bijzetten om ervoor te zorgen dat het internet blijft werken. Maar het zijn de armen die de grootste klappen krijgen: aanzienlijk inkomensverlies, soms wel de helft van de al karige verdiensten.

Volgens een recent onderzoek verklaarde meer dan de helft van de ondervraagden dat ze bovendien elektrische apparatuur als ijskasten en fornuizen hebben moeten vervangen als gevolg van de stroomstoten waarmee het aan- en afsluiten gepaard gaat. Minstens zo alarmerend: bijna negentig procent zei dat de crisis niet alleen de misdaad heeft verergerd, maar ook de kans op een ‘nationale opstand’ (geweld, plunderingen, stakingen) aanzienlijk heeft vergroot.