Zuid-Afrika wacht vol angst

Kaapstad – Het voelt als het wachten op een orkaan, waarvan categorie nog onbekend is. Wordt het een Katrina? Of zal hij Zuid-Afrika bereiken als een flinke storm? En wat doe je? De ramen dichtspijkeren heeft geen zin, pakken toiletpapier inslaan evenmin. Maar de schappen raken leeg. De restaurants en bars mogen na zes uur geen alcohol meer schenken. Bij elke winkel kun je je handen ontsmetten. De lokale WhatsApp-groepen gooien eindeloze reeksen wijsheden, adviezen, waarschuwingen en nepnieuws in de ether. Onvermijdelijk zijn er ook bedriegers die je wijsmaken dat je bankbiljetten besmet zijn, of die zich voordoen als medische onderzoekers. En natuurlijk krijgen buitenlanders de schuld. Zimbabwanen zouden het virus van de andere kant van de grens hebben meegenomen. De WhatsApp-groep meldt verbolgen dat er nog steeds groepjes Italiaanse en Franse toeristen rondlopen. Dat is binnenkort afgelopen, want de laatste Europese vluchten vertrekken deze week. Ook zingen er verhalen rond dat zwarten immuun zijn voor het virus.

Zuid-Afrikanen zijn natuurlijk wel wat gewend. Hiv sloeg hier keihard toe, en op het hoogtepunt, rond 2006, overleden er dagelijks 770 mensen aan de gevolgen van aids. Voeg daarbij de recente droogte en ernstige watertekorten, de geregelde stroomuitval, de recessie en de eindeloze openbaringen over megacorruptie, en je kunt je iets beter voorstellen dat er op Facebook een filmpje circuleert van een groep jonge mensen in een club die op elektronische muziek dansen en uitgelaten ‘Corona, Corona’ scanderen. De scholen en universiteiten zijn dicht – voor hen is het een vervroegde vakantie.

Vooralsnog staat de besmettingsmeter op 402, nog zonder doden. Dat is ruim een week nadat president Cyril Ramaphosa het virus officieel als Nationale Ramp bestempelde. De meeste besmetten waren mensen die terugkwamen uit het buitenland, vooral Italië en China. Maar als het virus toeslaat in de volgepropte townships, waar het grootste percentage hiv-positieve mensen woont, waar tuberculose heerst, ondervoeding een probleem is, en waar het lastig is je handen te wassen als er geen stromend water is, dan zijn de gevolgen niet te overzien. De ziekenhuizen zullen het absoluut niet aankunnen. Maandag kondigde Ramaphosa een lockdown van 21 dagen aan. De vraag is of Zuid-Afrikanen, gewend aan ongehoorzaamheid en straffeloosheid, de discipline kunnen opbrengen om zich aan de nieuwe voorschriften te houden.