Zuid-Afrika worstelt met onlogische lockdown-geboden

Kaapstad - Meedogenloos legt Covid-19 de sociale, economische en politieke breuklijnen in Zuid-Afrika bloot. Terwijl de middenklasse klaagt over de beperkte ruimte om de benen te strekken, roepen woedende inwoners van de krottenwijken dat handen wassen erg lastig is als het jaren geleden beloofde stromend water er nog steeds niet is.

Zuid-Afrika zit nu zeven weken in een gefaseerde lockdownsituatie. Het begon met 35 dagen Fase 5, oftewel ‘total lockdown’, wat inhield dat de burger alleen voor het hoognodige de deur uit mocht. Inmiddels staat het sein op 4 - in de volksmond ‘Fase 5 Lite’, omdat er afgezien van de mogelijkheid om ‘s ochtends vroeg enkele uren legaal een frisse neus te halen bijzonder weinig is veranderd. Er is zelfs een avondklok ingesteld, en zo'n 75.000 soldaten zien toe op het naleven daarvan.

Het probleem is dat de ratio achter een aantal verboden en geboden onduidelijk is. Zo is de verkoop van sigaretten en alcohol is nog steeds verboden, waardoor de staatskas alleen al in april bijna 100 miljoen euro aan accijnsbelasting misliep. Het drankverbod heeft een positieve uitwerking gehad in de zin dat het aantal steek- en schietpartijen en rijden onder invloed aanzienlijk is afgenomen, zodat er meer ziekenhuisbedden beschikbaar zijn. Het verbod op de verkoop van rookwaar speelt evenwel alleen de zwarthandelaren in de kaart. Vraagtekens kunnen eveneens worden gezet bij de definitie van 'essentieel’ die winkels en online leveranciers moeten hanteren. Zo kan je in de dierenwinkel wel hondenbrokken kopen, maar de aanschaf van een hondenriem is uit den boze.

De meeste maatregelen komen uit de koker van de door president Cyril Ramaphosa aangestelde National Coronavirus Command Council (NCCC) waarvan de samenstelling en bevoegdheden schimmig zijn. De raad bestaat uit een aantal ministers, directeur-generaals en vertegenwoordigers van leger, politie en inlichtingendienst. De spreekbuis is minister Nkosazana Dlamini-Zuma, de ex-vrouw van de van corruptie beschuldigde voormalige president Jacob Zuma. Zij was tevens de voornaamste tegenstander van Ramaphosa bij de race om het ANC-leiderschap in 2017. De toon van de NCCC is belerend en bij vlagen vijandig. In talloze analyses en commentaren duikt het woord junta op. In een open brief aan de president schreef advocaat Tracey Lomax: ‘Wij zijn niet uw kinderen. Wij zijn uw burgers.’

Een gitzwart scenario doemt op: de economie is ingestort, het virus raast voort en een toekomstvisie ontbreekt.