Zuid-Afrikaanse legerdoden leiden niet tot grote demonstraties

Kaapstad – De ene dood zorgt voor wereldwijde protesten, de andere is de zoveelste in een lange rij. De Zuid-Afrikaan Collins Khosa behoort tot de tweede categorie. Hij overleed op 10 april nadat hij ernstig was mishandeld door het leger. Het incident vond plaats tijdens de keiharde lockdown die vergezeld ging van een avondklok en een verbod op de verkoop van alcohol en rookwaar. Leger en politie moesten toezien op de handhaving van de maatregelen. Ze namen hun taak uiterst serieus. Er vonden 230.000 arrestaties plaats en twaalf mensen kwamen om het leven, onder wie Collins Khosa.

Wat zich precies rond zijn huis heeft afgespeeld is onduidelijk. Het leger beweerde dat Khosa en zijn zwager op het erf alcohol dronken en dat de soldaten daarna twee flessen bier in beslag namen. Toen een van hen het hek tegen Khosa’s auto sloeg ontstond er een opstootje. Volgens een militair onderzoek beperkte het legergeweld zich tot duwen en wat klappen. Khosa zou nog gewoon bij bewustzijn zijn geweest toen de ordehandhavers verdwenen. Daarmee leek de kous af.

Maar tijdens de door de familie van Khosa aangespannen rechtszaak bleek dat ook de politie betrokken was bij het incident. Zodoende kwam er een onafhankelijk politieonderzoek. Daaruit kwam naar voren dat er acht ooggetuigen waren, wier verklaringen grotendeels met elkaar overeenkwamen. Die getuigen zeiden dat de militairen Khosa en zijn zwager een lesje wilden leren omdat ze brutaal waren geweest. Khosa werd in een wurggreep genomen en tegen een muur gebeukt. Hij zou met de kolf van een machinegeweer herhaaldelijk tegen zijn hoofd zijn geslagen. Enkele uren later overleed hij als gevolg van ernstige hoofdverwondingen. De mobieltjes waarmee omstanders het geweld hadden gefilmd werden afgenomen, de opnamen gewist. Het onderzoek werd heropend.

Toen president Cyril Ramaphosa om een reactie werd gevraagd over het gedrag van de veiligheidstroepen, zei hij: ‘De politie ging iets te enthousiast te werk.’ Later zou hij toevoegen dat hij de dood van Khosa ‘ernstig betreurde’. Er volgden wat demonstraties. Maar verder bleef het relatief rustig. Geweld is te normaal in Zuid-Afrika; dagelijks vinden ruim vijftig moorden plaats. Straffeloosheid is de norm, op alle niveaus – ook binnen de veiligheidsdiensten, waar nog altijd de uit de apartheidsdagen stammende cultuur van ‘skiet, skop en donder’ domineert.