Zuid-Afrikaanse rokers gaan op zoek naar ‘ciggies’

Kaapstad – Voor de deur van een bar in het plaatsje Fishhoek sist een man met bruine tanden: ‘Ciggies, ciggies.’ Het is de nieuwste versie van de dealer. De ‘ciggies’ die hij aanprijst zitten in een blauw pakje, met de naam Richman Blue. Andere obscure merken zijn Golden Flake, Voyager en Cape Navy Cut – illegale sigaretten die veel meer teer en schadelijke stoffen bevatten dan de reguliere variant.

Het officiële verbod op de verkoop van rookwaar is een van de meest opmerkelijke bijproducten van de lockdown die in Zuid-Afrika nu zo’n honderd dagen van kracht is. Een maand geleden werd het alcoholembargo opgeheven, wat tot feestelijke taferelen voor de drankzaken leidde. Maar sigaretten bleven in de ban, zodat de acht miljoen rokers in Zuid-Afrika zijn aangewezen op de illegale aanschaf van hun ciggies. Een poging van de tabaksindustrie om via de rechtbank de reguliere handel weer te openen liep op niks uit omdat de rechter de zaak vorige week tot augustus verdaagde.

De rationale achter het verbod is lastig te doorgronden. De regering betoogde bij monde van minister Nkosazana Dlamini-Zuma, die belast is met het ondertekenen van de steeds veranderende lockdownreglementen, dat het verbod op de verkoop van tabaksproducten de schadelijke effecten van Covid-19 vermindert; dat het de druk op de overbelaste gezondheidssector verlicht; en dat het de kans op besmetting door het virus verkleint.

Het rookverbod is inmiddels ook onderdeel van samenzweringstheorieën. Een daarvan is dat Dlamini-Zuma nauwe banden onderhoudt met een van de hoofdrolspelers in de handel in illegale sigaretten, Adriano Mazzotti. Deze tabakshandelaar poseerde in 2017 op een foto met de minister. Tevens was hij een van haar sponsors toen Dlamini-Zuma datzelfde jaar een gooi deed naar het leiderschap van het anc. Mazzotti en Dlamini-Zuma ontkennen de belangenverstrengeling.

Schrijver en commentator Jonny Steinberg wees in een recente column op een andere mogelijke reden waarom de Zuid-Afrikaanse regering zich zo bedillerig opstelt. Hij verklaart het uit de hang naar paternalisme bij de zwarte nationalistische stroming binnen het anc, die leiders ‘verplicht’ om de bevolking van de verwoestende effecten van verslaving te redden. Covid-19 heeft de discipelen van die beweging de mogelijkheid gegeven om keihard op te treden tegen wat zij als kwalijke zaken zien. In dat licht bezien heeft Dlamini-Zuma, die al jarenlang bekendstaat om haar afschuw van de tabaksverslaving, haar kans gegrepen om de rokers op het rechte pad te brengen.