Zuid-Afrikanen zijn een beetje boos over corruptie

Kaapstad – Unite Against Corruption, bedoeld als de aanzet tot een soort Zuid-Afrikaanse lente, beleefde vorige week een lauwe start, met demonstraties van een paar duizend mensen in Pretoria en Kaapstad.

Nergens deed het denken aan de massa-acties die Zuid-Afrikanen in de jaren tachtig voerden tegen de apartheid. Maar dit was slechts voorspel, zeiden de organisatoren. Op 14 oktober zullen in een vervolgprotest de tienduizenden leden van de machtige mijnwerkersvakbond Numsa meelopen, die voor het septemberprotest geen stakingsvergunning kregen.

Unite Against Corruption (uac) lijkt een fijn gekozen naam, want wie is er nou niet tegen corruptie? Bovendien heeft het een apolitieke klank. uac is niet per se tegen de regering of tegen het anc. Het is tegen de interne verrotting. Dankzij die conceptuele lenigheid kregen de organisatoren uit alle hoeken steun, van Julius Malema’s radicale Economic Freedom Fighters tot motorclubs, ngo’s, vakbonden en kerken. Er liepen zelfs een paar anc-notabelen mee. De partij kwam met een verklaring waarin ze zei helemaal in te stemmen met de sentimenten.

uac is een initiatief van de voormalige vakbondsleider Zwelinzima Vavi, die woedend was toen de anc-regering een rapport over het corruptieschandaal rond de uitbreiding van een residentie van president Jacob Zuma naast zich neerlegde. Vavi verzond een tweet waarin hij vroeg of mensen bereid waren deel te nemen aan een protestmars tegen corruptie. De respons was overweldigend en positief.

Daarna begonnen de problemen. De aanvankelijke eensgezindheid verbrokkelde en de datum voor het protest moest herhaaldelijk worden opgeschoven. En toen het eenmaal zo ver was, bleek dat veel mensen het makkelijker vinden om een ‘like’ aan te klikken of te retweeten dan de straat op te gaan.

Het werkelijke probleem is dat ‘tegen corruptie’ te vrijblijvend is. Corruptie is wijdverbreid in Zuid-Afrika, niet alleen onder politici en ambtenaren, ook in de privé-sector en ngo’s. Heel alarmerend is de situatie echter niet. In een lijst van 175 landen die Transparency International heeft opgesteld stond Zuid-Afrika in 2014 op de 67ste plaats; 108 landen doen het dus slechter. Corruptie is iets waar iedereen graag over klaagt, maar het is een fact of life, dat voor velen ook zijn voordelen heeft. Gepakt met te veel alcohol? Een paar bankbiljetten doen wonderen. Voorlopige conclusie: corruptie alleen ontketent niet de woede die nodig is voor massaprotesten die de machtsverhoudingen bedreigen.