TELEVISIE

Zwart spookje

Aung San Suu Kyi

Winnaar van Idfa 2008 was Burma VJ van de Deen Anders Østergaard, waarin de septemberopstand van 2007 in Birma indrukwekkend is vastgelegd. Opgebouwd uit opnamen met mobieltjes en minicamera’s van jongens die hun leven riskeerden. Volksverzet dat moordend werd onderdrukt. Inmiddels is veel en niets veranderd. In november waren de eerste verkiezingen in twintig jaar en Aung San Suu Kyi (die ze boycotte) werd vrijgelaten. Uitzinnige vreugde over dat laatste overschaduwde (volgens plan) de verkiezingsuitslag, die van tevoren vaststond: rond 85 procent voor aan het leger gelieerde partijen (volgens telling door het leger). Militaire dictatuur nu in burgervermomming. Over Aung horen we weinig meer.
Haar status lijkt nog het meest op die van Mandela: martelaar voor de vrijheid van haar volk en icoon van integriteit en fatsoen. Van verbluffende kracht, moed en opoffering. Dat offer is immens. Ze leefde in Engeland, toen haar moeder een beroerte kreeg. Ze ging dus om persoonlijke redenen terug om voorgoed te blijven om politieke redenen, deels vrijwillig, deels gedwongen, man en zoontjes achterlatend. Dat stellen we na 23 jaar vast, maar voor betrokkenen is het zo niet gegaan: die wisten niet waartoe die beslissing van 1988 zou leiden - Aung niet, haar man Michael Aris niet, de jongens niet. Zelfs toen Aris ongeneeslijk ziek bleek kreeg hij geen toestemming zijn vrouw te bezoeken. Andersom mocht wel maar dat had definitieve ballingschap betekend. En zo werd Aris de ontvanger van de mensenrechtenprijzen die zijn vrouw kreeg als gegijzelde van de junta. De zoons, opgegroeid zonder moeder, moesten die rol in 1999 overnemen. Kinderen van een heilige, ver en onbereikbaar.
Hoe ze dat heeft kunnen doen en volhouden is een legitieme vraag, die aan mannen overigens minder snel en indringend wordt gesteld. Hij klinkt meteen bij het begin van een, alweer Deense, documentaire en beleefd antwoordt ze dat ze geen persoonlijke vragen beantwoordt. Haar goed recht, want voor je het weet moet je je publiekelijk verantwoorden voor een per definitie onmogelijke keuze. Als veiligheid en gezin altijd winnen is er geen verzet en zijn er geen helden meer. Toch gaat Anne Gyrithe Bonne op zoek naar antwoord in Aungs Engelse omgeving: de vriendinnen en vrienden uit haar studietijd en daarna, toen ze huisvrouw en moeder was in Oxford waar Aris, boeddhisme-kenner en Azië-historicus, doceerde. Het levert een mooi portret op van de echtelieden en het deftige, geleerde milieu waarin ze verkeerden. En van haar achtergrond en motieven. De enige Birmese zegsvrouw, vriendin van de familie, was aanvankelijk sceptisch over ‘een van die generaalsdochters’, maar werd groot bewonderaar.
Iets anders: nu David Cameron als zoveelste het failliet van het multiculturalisme heeft vastgesteld, is het zesdelige Muslim Driving School van de BBC aanrader. Over vrouwen die rijles krijgen, van twintigjarige tot jongbejaarde. Dat oma naast een mannelijke instructeur zit die geen familie is, is al revolutie. Sterke tantes dus die multiculturalist (er is bevrijding) én moslimhater in hun gelijk zullen bevestigen. Want twee vrouwen met niqaab in een lesauto, het blijft een onwennige aanblik. Leerlinge Aisha heette tot voor kort Stacey en deed alles wat Jahweh, God en Allah verbieden: zuipen, slikken en spuiten. Haar grote Engelse papa kiest eieren voor zijn geld en slaat zijn arm om de schouder van het zwarte spookje met kinderwagen. 'Als zij maar gelukkig is.’

Anders Østergaard, Burma VJ: Reporting From a Closed Country. Te koop vanaf $ 7.99. Anne Gyrithe Bonne, Aung San Suu Kyi: Lady of No Fear, BOS, zondag 13 februari, Nederland 2, 23.50 uur. Muslim Driving School, NTR, zondags, Nederland 2, 16.05 uur