Film - Elle

Zwarte weduwe met humor

In een interview opgenomen voor de Amerikaanse dvd van Basic Instinct, Paul Verhoevens controversiële thriller uit 1992, zegt de regisseur dat de vrouwelijke hoofdpersoon in de film over haast bovennatuurlijke krachten beschikt

Medium film 20  20elle 60082426 st 3 s high

Zo voelt Catherine Tramell (Sharon Stone) haarfijn aan wat detective Nick Curran (Michael Douglas) drijft. Ze kent zijn diepste angsten, ze weet wat zijn grootste verlangens zijn. Het is alsof hij niet bestaat behalve als personage in een van de spannende boeken die ze schrijft. Dat is ook de reden waarom álle mannen in de film doodsbang zijn voor haar, wat blijkt in de beroemde scène waarin ze haar benen tijdens een verhoor op een politiebureau in aanwezigheid van Curran en andere detectives spreidt, zodat blijkt dat ze geen ondergoed draagt.

In dat gesprek schemert evenwel door dat Verhoeven de angst van de mannen in zijn film niet deelt – in hoe hij lacht, in hoe hij enthousiast vertelt over duistere vrouwen (soms zijn ze net zwarte weduwen, de levensgevaarlijke spinsoort), en vooral in hoe je al luisterend naar hem het gevoel krijgt dat hij de femme fatale volledig begrijpt.

Michelle, hoofdpersoon in Verhoevens nieuwe film Elle, is ook een vrouw gedreven door ‘iets’ wat mannen maar moeilijk snappen. Dat blijkt al in de eerste scène, waarin ze verkracht wordt. Tijdens de aanval is er een cutaway shot van een zwarte kat die naar het afschuwelijke tafereel staart. Hiermee legt Verhoeven de link tussen de vrouw (de femme fatale) en mysterieuze krachten (de natuur, het dierlijke). Je zou al tijdens deze eerste minuten bijzonder veel medelijden moeten hebben met de mannelijke dader. Want die heeft geen enkele notie van waaraan hij begint, van welke oerkrachten hij in deze vrouw met zijn brute daad losmaakt.

Michelle (Isabelle Huppert) is een vrouw met een verleden, en het geheim van de film zit ’m in de subtiele wijze waarop Verhoeven haar ‘vorige leven’ beetje bij beetje onthult. Haar vader was een notoire seriemoordenaar, een man die op een dag een slachtpartij in een Parijse woonbuurt aanrichtte, waarbij Elle, toen een meisje van een jaar of veertien, een dubieuze rol speelde. Wat ze destijds deed heeft direct invloed op hoe ze nu op de verkrachting reageert, namelijk aanvankelijk net doen alsof er niets aan de hand is.

Toen Elle onlangs in Cannes met groot succes in première ging, viel het accent in kritische besprekingen en in de overige publiciteit rond de film op de omstreden connectie die Verhoeven maakt tussen grap en verkrachting. Een veel gebruikte noemer was ‘rape revenge comedy’. Maar dat dekt de lading niet. Zeker, Elle is een comedy of manners, een zedenschets die de moraal van de middenklasse genadeloos ondermijnt: een vrouw wordt verkracht, maar die lacht er bijna om (tegen haar vrienden zegt ze: nou, ik denk dat ik verkracht ben).

Zo is Elle een gevaarlijke film geregisseerd met een duivelse intelligentie. Verhoeven maakt Michelle tot een spiegelbeeld van Catherine Tramell – de vrouw als femme fatale – maar hij gaat nog een stapje verder. Zijn nieuwe gevaarlijke vrouw is een zwarte weduwe met humor.


Te zien vanaf 2 juni

Beeld: Christian Berkel (Robert) en Isabelle Huppert (Michelle) in Elle, regie Paul Verhoeven